Ինչո՞ւ ի ծնե կույրերը չեն տառապում շիզոֆրենիայով

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին            

Գրեթե 75 տարի առաջ հետազոտողները նկատել են մի տարօրինակ օրինաչափություն, որը հոգեբուժության մեջ ամենազարմանալիներից մեկն է. շիզոֆրենիայով չեն տառապում ի ծնե կույր մարդիկ՝ ուղեղի տեսողական կեղևի ախտահարման պատճառով, գրել է «The Conversation»-ը։

1950թ․ գրող Հեկտոր Շևինյին, որը կորցրել էր տեսողությունը մեծ տարիքում, և հոգեբան Սայդել Բրավերմանն ուսումնասիրում էին կույր մարդկանց հոգեբանությունը և նկատեցին մի անսովոր փաստ. աշխարհի գրեթե բոլոր հասարակություններում հանդիպող ծանր հոգեկան խանգարումը կարծես լիովին բացակայում էր բնածին կուրություն ունեցող մարդկանց մոտ։

Երկար ժամանակ այս դիտարկումը մեծ մասամբ աննկատ է մնացել. գիտնականները չունեին տվյալներ և շիզոֆրենիայի բնույթի մասին պատկերացում։ Սակայն 2000-ականների սկզբին, երբ ի հայտ եկան ազգային բժշկական խոշոր տվյալների բազաներ, հետազոտողները կարողացան հետևել մարդկանց առողջությանը ծնունդից մինչև մեծ տարիք։ Եվ խորհրդավոր օրինաչափությունը հաստատվեց։

Ամենահամոզիչ տվյալները ստացվել են 2018թ․ ուսումնասիրությունից, որը ներառել է 1980-2001թթ․ Արևմտյան Ավստրալիայում ծնված գրեթե կես միլիոն երեխաների: Շիզոֆրենիա առաջացել է այս երեխաներից 1 870-ի մոտ, սակայն ուղեղի կեղևային կուրություն ունեցող 66 երեխաներից ոչ մեկն այս հիվանդությունը չի ունեցել։

Ընդ որում, այս պաշտպանությունը, կարծես, կապված է ոչ թե կուրության, այլ ուղեղի տեսողական հատվածների զարգացման առանձնահատկությունների հետ: Մարդիկ, ովքեր հետագայում կորցնում են տեսողությունը, կամ հիվանդները, ովքեր կուրանում են աչքերի, այլ ոչ թե ուղեղի տեսողական կեղևի վնասվածքի պատճառով, դեռ կարող են շիզոֆրենիա ունենալ։

Գիտնականների կարծիքով՝ պատասխանն այն է, թե ինչպես է ուղեղն օգտագործում տեսողությունն աշխարհի պատկերը կառուցելու համար։

Շիզոֆրենիան այսօր ավելի հաճախ է դիտարկվում որպես ուղեղի կանխատեսողական համակարգի խանգարում: Սովորաբար ուղեղն անընդհատ կանխատեսումներ է անում շրջակա միջավայրի մասին և համեմատում դրանք ստացվող զգայական ազդանշանների հետ: Շիզոֆրենիայի դեպքում այս մեխանիզմը սկսում է խափանվել. պատահական կամ թույլ ազդանշանները ստանում են չափազանց մեծ նշանակություն, համընկնումները կարևոր են թվում, և սեփական մտքերը կարող են ընկալվել որպես օտար: Երևակայության և իրականության միջև գիծն աստիճանաբար մշուշվում է:

Տեսողությունը հատկապես կարևոր դեր է խաղում այս համակարգի զարգացման գործում վաղ մանկության շրջանում: Տեսողական կեղևը ուղեղի ամենամեծ և ամենից փոխկապակցված հատվածներից մեկն է, որը ներգրավված է ոչ միայն պատկերի մշակման, այլև ուսուցման, ուշադրության և հույզերի մեջ:

Եթե տեսողական կեղևը չի ստանում ազդանշաններ ծննդյան պահից, ուղեղը սկսում է այլ կերպ զարգանալ: ՄՌՏ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ուղեղի բնածին կեղևային կուրություն ունեցող մարդկանց մոտ ուղեղի այս հատվածները հաճախ «վերաօգտագործվում» են լեզվի, հիշողության և տրամաբանական մտածողության համար:

Որոշ հետազոտողներ ենթադրում են, որ այս վաղ վերահասցեագրումը կարող է մի տեսակ պաշտպանություն ապահովել: Առանց երկիմաստ տեսողական ազդանշանների անընդհատ հոսքի՝ ուղեղը կարող է զարգացնել աշխարհը մեկնաբանելու ավելի կայուն եղանակներ՝ նվազեցնելով շիզոֆրենիայի հիմքում ընկած սխալ «կանխատեսումների» ռիսկը:

Կարևոր նշանակություն ունի ժամանակը: Տեսողության ուշ կորուստը, նույնիսկ մանկության շրջանում, նույն ազդեցությունը չունի, քանի որ ուղեղն արդեն ձևավորվել է տեսողական փորձառության միջոցով:

Գիտնականներն ընդգծում են, որ սա չի նշանակում, որ կուրությունը կարող է լինել «պաշտպանություն» շիզոֆրենիայից գործնական իմաստով: Սակայն այս տվյալները նոր հեռանկար են բացում հիվանդության բնույթի վերաբերյալ և բուժման նոր մոտեցումների հնարավորություն են տալիս:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ