Հսկայական աստերոիդը «շեղել» է Լուսինը ներսից. չինացի գիտնականների նոր հայտնագործությունը

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Գիտնականների միջազգային խումբը վերլուծել է բազալտի նմուշները, որոնք Երկիր են բերվել չինական «Չանյե-6» (Chang'e-6) առաքելության կողմից Լուսնի Հարավային բևեռի Էյտկենի ավազանից: Արդյունքները ցույց են տվել, որ այս ապարներում կալիումի իզոտոպների անսովոր հարաբերակցությունը հսկայական հարվածի ուղղակի հետևանք է, որը ձևավորել է ավազանը և արմատապես փոխել Լուսնի ներքին կառուցվածքը: Հետազոտությունը հրապարակվել է 2026 թվականի հունվարի 12-ին PNAS ամսագրում:

Ինչո՞ւ է Լուսինը «երկդիմի»

Մենք տեսնում ենք Լուսնի միայն մի կողմը՝ մերձավորը, որն ունի «ծովերի» մուգ բծեր (հսկայական հրաբխային հարթավայրեր): Հակառակ կողմը լիովին այլ տեսք ունի. այնտեղ գրեթե չկան մուգ ծովեր, իսկ մակերևույթը խիտ պատված է խառնարաններով:

Այս անհամաչափության գլխավոր պատճառներից մեկը հսկայական հարվածն է, որը ձևավորել է Հարավային բևեռի Էյտկենի ավազանը: Սա Արեգակնային համակարգի ամենամեծ հարվածային կառույցներից մեկն է. տրամագիծը մոտ 2500 կմ է, իսկ տարիքը՝ 4,2–4,3 միլիարդ տարի:

Ի՞նչ են գտել «Չանյե-6»-ի նմուշներում

«Չանյե-6» զոնդը վայրէջք է կատարել 2024 թվականի հունիսի 1-ին և Երկիր վերադարձել հունիսի 25-ին: Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի երկրաբանության և ֆիզիկայի ինստիտուտի թիմը հայտնաբերել է, որ այս բազալտներում կալիում-41 ծանր իզոտոպի հարաբերակցությունը կալիում-39 թեթև իզոտոպին զգալիորեն բարձր է, քան Լուսնի մերձավոր կողմի նմուշներում:

Գիտնականները բացառել են այլ բացատրությունները (տիեզերական ճառագայթներ, մագմայի ժայթքում, աղտոտում աստերոիդներով): Մնացել է միակ տրամաբանական տարբերակը՝ ավազանը ձևավորած հսկայական հարվածը:

Ինչպե՞ս հարվածը փոխեց Լուսինը

Հարվածն այնքան հզոր է եղել, որ տաքացրել է կեղևն ու մանթիան մինչև այնպիսի ջերմաստիճանների, որոնց դեպքում շատ ցնդող տարրեր (ներառյալ կալիումը) գոլորշիացել և հեռացել են տիեզերք: Կալիում-39 թեթև իզոտոպը գոլորշիացել է ավելի հեշտ, քան ծանր կալիում-41-ը, ուստի մնացած նյութում K-41/K-39 հարաբերակցությունն աճել է:

Սա բացատրում է նաև մեկ այլ փաստ. հակառակ կողմի մանթիան ավելի քիչ ջուր է պարունակում: Ցնդող նյութերի կորուստը սահմանափակել է հրաբխային գործունեությունը. քիչ մագմա նշանակում է քիչ մուգ «ծովեր» Լուսնի հակառակ կողմում:

Նշանակությունը գիտության համար

Հայտնագործությունը ցույց է տալիս, թե որքան խորն է հսկայական հարվածն ազդել Լուսնի ներքին կառուցվածքի վրա: Սա կարևոր քայլ է հասկանալու համար, թե ինչպես են վաղ բախումները ձևավորում մոլորակներն ու արբանյակները այլ աստղային համակարգերում:

Կարճ ասած

«Չանյե-6»-ի բերած նմուշները պարունակում են կալիումի ծանր իզոտոպների բարձր խտություն: Սա 4,2–4,3 միլիարդ տարի առաջ տեղի ունեցած հսկայական հարվածի հետևանք է, որը գոլորշիացրել է ցնդող տարրերը և «ճնշել» հրաբխային ակտիվությունը Լուսնի հակառակ կողմում: Հենց սա է պատճառը, որ Լուսնի երկու կողմերն այսքան տարբեր տեսք ունեն:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ