Երևան, 16.Մարտ.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ


Ծովային հսկաները՝ թիրախի տակ. մարդիկ կետերի որսով զբաղվել են 5 000 տարի առաջ

ՖՈՏՈ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Nature Communications ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ մարդկանց կողմից խոշոր կետերի որսը սկսվել է Բրազիլիայի հարավում մոտավորապես 5 000 տարի առաջ, մոտ հազար տարի ավելի վաղ, քան նախկինում կարծում էին: Այս հայտնագործությունը հարպունները դարձնում է կետերի ակտիվ որսի աշխարհի ամենահին վկայություններից մեկը։

Հնագետներն ուսումնասիրել են կետանմանների 118 ոսկրային մնացորդների եւ հավաքածու, որը պահվում է Բրազիլիայի Սանտա Կատարինա նահանգի Ժուանվիլ քաղաքի սամբակիների հնագիտական ​​թանգարանում: Այս առարկաներից շատերը հայտնաբերվել են 20-րդ դարի կեսերին, հին ափամերձ համայնքների կողմից թողնված խեցիների, ոսկորների եւ ծովամթերքի մնացորդների մեծ կույտերում։

Գիտնականներն առանձնացրել են հարպունների 15 տարրեր՝ պատրաստված հարավային հարթ եւ կուզիկ կետերի ոսկորներից, այդ թվում՝ ծայրեր եւ ձողեր: Մի քանի հարպուններ ունեին խոռոչաձեւ կենտրոններ, որոնք, ըստ երեւույթին, նախատեսված էին փայտե ձողեր ընդունելու համար, ծայրերը մանրակրկիտ մշակված էին, ինչը ենթադրում է խոշոր ծովային կենդանիներ որսալու մասնագիտացված գործիքների առկայություն:

Երկու հարպունների ռադիոածխածնային թվագրումը ցույց է տվել, որ դրանք մոտավորապես 4 710–4 970 տարեկան են, ինչը դրանք դարձնում է մոտավորապես հազար տարով ավելի հին, քան նախկինում հայտնի նմուշները Արկտիկայից և Խաղաղ օվկիանոսի Հյուսիսային մասից։ Սա ցույց է տալիս, որ կազմակերպված կետորսությունը առաջացել է շատ ավելի վաղ, քան նախկինում կարծում էին, և չի սահմանափակվել Հյուսիսային կիսագնդի սառը ջրերով։

Հայտնաբերված կետերի ոսկորների մեծ քանակությունը, մորթման վկայությունները և դրանց առկայությունը թաղման վայրերում թույլ են տալիս գիտնականներին եզրակացնել, որ դրանք ափ նետված կետերի օգտագործման պատահական դեպքեր չեն, այլ մասնագիտացված գործիքների օգտագործմամբ ակտիվ որս։

Մինչ այդ հնագետները կարծում էին, որ խոշոր կետերի համակարգված որսը սկսվել է մոտավորապես 3 500-2 500 տարի առաջ հյուսիսային որսորդների շրջանում, այդ թվում՝ արկտիկական եւ ենթարկտիկական մշակույթներում: Բրազիլիայից ստացված նոր տվյալները կտրուկ փոխում են պատկերը՝ ցույց տալով, որ Հարավային Ամերիկայի ափամերձ հասարակությունները հազարավոր տարիներ առաջ տիրապետել են խոշոր ծովային կաթնասուններին որսալու գիտելիքներին, գործիքներին եւ ռազմավարություններին:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ

Պայքարելով Սամվել Կարապետյանի ազատության համար` մենք պայքարում ենք Հայաստանի ազատության համարԻշխանությունները պառակտում են հասարակությունը, սակայն դրանով ընդդիմությանը մղում են միավորվելու․ Էդմոն ՄարուքյանՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիան» վստահ հաղթանակ տարավ «Վանի» նկատմամբ Ուժեղ առաջնորդ ունենալը երազանք է, իսկ թույլը՝ անեծք․ Գառնիկ Դավթյան«Մենք էնպիսի քաղաքական ուժ ենք ուզում, որ գլուխը չկախի օտարեկրացու առաջ»․ Սյունիքը պինդ պահելու համար ուժեղ ղեկավար է պետք․ Արթուր ՄիքայելյանՎայոց Ձորի թեմի առաջնորդ արքեպիսկոպոս Մկրտչյանը ազատվել է պաշտոնից Ընտրություններին ձայն տալիս մտածենք ում եք ընտրելու՝ նիկոլ֊ալիև տանդեմին, թե՞ ազգային իշխանությունՊետությանը պատճառված 2.6 մլրդ դրամի վնասն ամբողջությամբ վերականգնվել է Չարենցավանում ջերմոց է փլnւզվել․ քաղաքացին մնացել է փլատակների տակ Կոմիտաս-Վաղարշյան խաչմերուկում ավտոբուս է վթարվել․ տուժածներ կա՞ն Պետությանը պատճառված 2.6 մլրդ դրամի վնասն ամբողջությամբ վերականգնվել է Երևանում կանցկացվի MindX միջազգային կրթական համաժողովը Անկախության հռչակագրի չեղարկումը հավասար է Հայաստանի Հանրապետության կործանմանը․ Ավետիք ՉալաբյանՓաշինյանի այցն ավատվել է փոխքաղաքապետի հրաժարականով ԶՊՄԿ-ի ֆինանսավորմամբ հաշմանդամություն ունեցող 45 երեխայի տրամադրվում են ֆիզիոթերապևտիկ ծառայություններԽոր Վիրապի գաղտնիքները. բացահայտելով Հայաստանը (մաս 14)Մայր Աթոռը հայտարարություն է տարածել Սթարմերը մերժել է Թրամփի խնդրանքը Աբու Դաբիում ավիահարվածի հետևանքով՝ կա զոհԽաղաղությունը խոսքով ու պարգևավճարնտերով չեն բերում, խաղաղությունը գործով են ձեռք բերում. Արշակ Կարապետյան Որն է պատերազմի դադարեցման պայմանըՊետության թիվ մեկ առաքելությունը անվտանգությունն է․ «էժան խաղաղությունը» պատրանք է․ Արմեն ՄանվելյանԻրանի իշխանությունները խիստ դժգոհ են Փաշինյանի կառավարությունից Փաշինյանի սիրտը սահմանադրական մեծամասնություն է ուզում Մեզ սպասվում է 3 հրաշալի գարնանային օր, բայց ընդամենը՝ 3․ Սուրենյան (ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ)Կապան և Քաջարան համայնքներում սոցիալական ծրագրերի իրականացումը միշտ եղել է ԶՊՄԿ-ի կարևորագույն առաքելություններից մեկը. տեսանյութԲուժօգնությունը հասանելի կդարձնենք՝ մարզերում սկրինինգային ծառայություն ներդնելով․ Հրայր ԿամենդատյանԳուշակությունների փոխարեն իշխանությունը պետք է զբաղվի իրական սոցիալական խնդիրներով․ Արեգ ՍավգուլյանՎճարում չկատարած բաժանորդների գազամատակարարման դադարեցման աշխատանքների մասին. ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ«Հայաստանը ես եմ» նախաձեռնության քաղաքական ծրագիրը հիմնավորված է և փաստարկված, ընդգրկում է յուրաքանչյուր ոլորտ և վերաբերում հասարակության բոլոր շերտերին․ Նաիրի ՍարգսյանԽորթ մայրը 1 տարեկան երեխային գրեթե մաhվան է հասցրել. ինչպե՞ս է երեխան. մանրամասներՍպասվում է անձրև. օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 4-6 աստիճանով Գյուղերը դատարկվում են. մասնագետները զգուշացնում են Սյունիքը ադրբեջանցի միգրանտներով վերաբնակեցնելու վտանգի մասին (տեսանյութ) Ռուսաստանը 2025 թվականին գործարկել է շուրջ 100 ՄՎտ հզորությամբ նոր արևային կայաններ «27 բնակավայր Սյունիքում՝ դատարկման վտանգի առաջ․ կրթական «օպտիմալացման» մութ կողմը» (տեսանյութ) ՀՀ նոր Սահմանադրության նախագծի տեքստն արդեն պատրաստ է. Գալյան Նոր էսկալացիա տարածաշրջանում․ Իրանը սկսում է հրթիռային հարվածների նոր ալիք Հայաստանի անկախությունը վտանգի տակ է․ Արցախի էջի անվան տակ Հայաստանի էջն են փակում. Էդմոն ՄարուքյանUcom-ի Level Up+ փաթեթները՝ Հայաստանում ամենաարագ շարժական ինտերնետովԳագիկ Ծառուկյանը հանդիպել է «Առաջարկ Հայաստանին» ծրագրի երիտասարդական պլատֆորմի ներկայացուցիչների և անվանի մարզիկների հետՆոր Նորքում հեղեղումներ են եղել (տեսանյութ) Արարատի մարզում ծնողները ծեծել են 1 տարեկան երեխային, նա «կլինիկական մաh» ախտորոշմամբ տեղափոխվել է հիվանդանոցՍահմանադրության փոփոխությունը ոչ թե հայ ժողովրդի, այլ Ալիևի և Էրդողանի պահանջն է․ Մենուա Սողոմոնյան«Կլինիկական մահ» ախտորոշմամբ Արաբկիրի ԲԿ է տեղափոխվել 1 տարեկան երեխա․ բժիշկներին հաջողվել է փրկելԻնչու է աղը բաժանվում մի քանի տեսակի և որն է համարվում ամենավտանգավորըՆիկոլի համար քվեարկողը Ալիևին է ձայն տալու. Արշակ Կարապետյան Նորություն՝ կենսաթոշակառուների համար Խոշոր ու շղթայական ավտովթար՝ Երևանում. բախվել են 2 «Tesla»-ն, «Zeekr»-ը և «Toyota»-ն. կան վիրավորներ Տասը հազար դրամը արժանապատվության գին չէ. Հրայր ԿամենդատյանԱյն մասին, թե ինչի վրա է հիմնված մեր խաղաղության մեր բանաձևը, և ինչու ժամանակակից աշխարհում այլ տարբերակ այլևս չի գործում. Ավետիք Չալաբյան