Թեոդոր Դրայզեր․ Մեծ ամերիկացին

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

2025 թվականի օգոստոսի 27-ին լրանում է ամերիկացի մեծ գրող, դասական նատուրալիզմի նշանավոր ներկայացուցիչ Թեոդոր Դրայզերի ծննդյան 154-ամյակը։

Թեոդոր Հերման Ալբերտ Դրայզերը ծնվել է 1871 թ. օգոստոսի 27-ին Ինդիանայի Թերրե-Հոթ քաղաքում՝ գերմանացի ներգաղթյալ Յոհան Պաուլ Դրայզերի եւ Սառա Մարիա Շենեբի ընտանիքում։ Ընտանիքը բազմազավակ էր եւ ապրում էր ծանր պայմաններում. հայրը ստիպված էր զբաղվել տարբեր աշխատանքներով, սակայն հազիվ էր կարողանում պահել ինը երեխաներին։ Դրայզերը դեռ պատանեկան տարիքից ստիպված էր աշխատել. նա եղել է ռեստորանի մաքրող, խանութի աշխատող, բեռնակիր։ 1889 թ. Դրայզերն ընդունվում է Ինդիանայի համալսարան, սակայն ֆինանսական դժվարությունների պատճառով չի կարողանում ավարտել ուսումը։ Հետագայում՝ 1892-1894 թթ., որպես թղթակից նա աշխատում է Փիթսբուրգի, Թոլեդոյի, Չիկագոյի, Սենթ-Լուիսի եւ Նյու Յորքի թերթերում։
Գրողի առաջին վեպը՝ «Քույր Քերրին» (1900), համարձակորեն խախտեց ժամանակի գեղարվեստական ավանդույթները եւ բացեց նոր էջ ամերիկյան գրականության մեջ։ Վեպը պատմում է գավառական աղջկա՝ Քերրի Միբերի կյանքի մասին, ով գալիս է Չիկագո ավելի լավ ապագայի որոնումներով։ Գործի հիմքում փողի թեման է. Դրայզերը վառ կերպով նկարագրում է այն ստորացումները, որոնց կարող է գնալ մարդը՝ հանուն բարեկեցության։

1911 թ. լույս տեսավ գրողի երկրորդ վեպը՝ «Ջեննի Գերհարդը», որտեղ պատմվում է սիրո եւ սոցիալական խոչընդոտների բախման մասին։ Հերոսուհին՝ Ջեննին, հաճելի ու նրբամիտ աղջիկ է, որը սեփական ընտանիքի բարօրության համար դառնում է հարուստ տղամարդու պահապան։ Վեպի հակադրության առանցքում կրկին փողն է եւ սերը. թվում է, թե հաղթում է փողը, սակայն վերջում վեր է խոյանում մարդկային սիրտը։
1912-ին հրատարակվեց «Ֆինանսիստը»՝ «Ցանկությունների եռագրության» առաջին գիրքը, որին հաջորդեցին «Տիտանը» եւ «Ստոիկը»։ Եռագրության հիմքում ամերիկացի միլիոներ Չարլզ Յերկսի կենսագրությունն է։ Դրայզերի հերոս Ֆրենկ Կաուպերվուդը դառնում է մեծ կապիտալիստ, որն օժտված է գիշատիչ բնավորությամբ ու լիովին զուրկ է բարոյական սկզբունքներից։ Նրա պատմությունը հեղինակը ներկայացնում է որպես մարդու ամբողջ կյանքի պատմություն, որը վերածվում է հասարակության ախտաբանության կործանարար պատկերի։

Դրայզերի ամենահայտնի գործերից է «Ամերիկյան ողբերգությունը», որը հիմնված է իրական դեպքերի վրա։ Հերոսը՝ Քլայդ Գրիգիթսը, տարվում է կարիերայի ու հաջողության գաղափարով։ Նրա կոպտությունն ու եսակենտրոնությունը հանգեցնում են ողբերգության։ Վեպում գրողը ոչ միայն մերկացնում է հեշտ հարստանալու մոլորությունը, այլեւ ցույց է տալիս այն հասարակական համակարգի վնասակարությունը, որն այդ մոլորությունը ծնում է։ Դրայզերը պատկերում է հասարակության պատասխանատվությունը կործանված ճակատագրերի մեջ։ Հերբերտ Ուելսը «Ամերիկյան ողբերգությունը» կոչել է XX դարի մեծագույն վեպերից մեկը։
1920-ականներին Դրայզերը հանդես եկավ նաեւ որպես տաղանդավոր նովելիստ։ Նրա պատմվածքների ժողովածուները՝ «Ազատագրում», «Տասներկու մարդ», «Քաղաքի գույները», «Շղթաներ», «Կանանց պատկերասրահ», առանձնանում են կերպարների հարուստ գույներով, հոգեբանական խորությամբ ու վարպետորեն կառուցված սյուժեներով եւ համարվում են ամերիկյան նովելայի լավագույն օրինակներից։
Չնայած իր գրականության բարձրարժեքությանը՝ գրողը ենթարկվում էր խիստ քննադատության։ Բուրժուական շրջանակները նրան մեղադրում էին անբարոյականության մեջ, սակայն իրականում նրանց վրդովեցնում էր Դրայզերի սուր քննադատական խոսքը։ Նա դիմացավ հալածանքներին եւ մնաց ժամանակակից ու ապագա սերունդների գրող։ Դրայզերի ստեղծագործությունները ներծծված են մարդասիրությամբ եւ իրականության ճշմարտացի պատկերումով. նրա հերոսների ճակատագրերում բացահայտվում են հասարակության թաքնված հակասությունները։
Դրայզերը իր վեպերով ու նովելներով ամերիկյան գրականությունը հարստացրեց դասական արժեքավոր ստեղծագործություններով, որոնք բեսթսելլերներ են մինչ օրս:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ