«Պարզ ու մաքուր էր, բոլորից տարբերվող. եկեղեցուց մեր տուն ճրագ բերողը Հայկոն էր»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Շատ հանգիստ երեխա էր, անգամ զարմանում էինք: 3-4 տարեկանում աշխուժացավ: Անսահման բարի էր Հայկոս: Մեր բոլոր տղաներն էին բարի: Բոլորին սիրում էր, իր համար վատ մարդ չկար: Աշխատասեր էր: Ստեփանակերտում սեփական տանն ենք ապրում, երբ պետք է հաց թխեինք, անհրաժեշտ ամեն ինչ բերում էր, թոնրի մոտ դասավորում, օգնում պապիկին ու հորը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Հայկ Բեգլարյանի մայրիկը՝ տիկին Եվան:

Մի պատմություն է հիշում, որը մեզ կօգնի ավելի լավ ճանաչել որդուն, անգամ ասում, որ կարող եմ չգրել այդ մասին: «Հացի փուռ ունեինք, այն Հայկոյից հետո փակեցինք: 16-17 տարեկան էր, հացը բաժանում էր խանութներին, գումարը բերում, տալիս սկեսուրիս: Տատիկը փողը հաշվում էր, ամեն անգամ ասում, որ պակաս է: Երբ Հայկոս զոհվեց, հուղարկավորեցինք Հոկտեմբերյանում: Այնտեղից եմ հարս գնացել Արցախ: Հայաստանի տարբեր անկյուններում ապրող արցախցիները եկել էին իրեն հրաժեշտ տալու: Խոսում էինք Հայկոյի մասին, պարզվեց, որ շատերին հաց է բաժանել, օրը՝ 15-18 հատ: Մարդիկ մեզ էին հարցնում՝ տեղյա՞կ էիք, որ հացն անվճար տվել է, ասում էինք՝ այո, որ իրենց վատ չզգան»,հավելում է զրուցակիցս:

Մայրիկն ասում է. «Հայկոս հավատացյալ երեխա էր, աստվածապաշտ ու աստվածավախ: Եկեղեցական բոլոր տոները գիտեր, մասնակցում էր բոլոր արարողություններին: Եկեղեցուց մեր տուն ճրագ բերողն ինքն էր: Երեխաներս փոքրուց Առաքելական եկեղեցուն կից կիրակնօրյա դպրոց են հաճախել, հիմա էլ փոքր աղջիկս է հաճախում... Այնքան պարզ ու մաքուր էր Հայկոն, կատակասեր, ուրախ, բոլորից տարբերվող: Մտովի վերապրում եմ Հայկոյիս կյանքի 19 տարին, մտածում եմ՝ մի մեղք գործե՞ց իմ տղան, բայց ոչինչ չեմ հիշում: Ընկերները, բարեկամները մեր տուն են գալիս, պատմություններ ենք հիշում, հուզվում, բայց հետո սկսում ժպտալ ու ծիծաղել»:

Զրույցի ընթացքում էլ մայրիկի ձայնի մեջ զգացվում էր այդ ժպիտը: Դպրոցական տարիների մասին խոսելով՝ տիկին Եվան նշում է՝ Հայկը սովորելու հետ սեր չուներ, բայց դպրոցում սիրված աշակերտ է եղել, մասնակցել բոլոր միջոցառումներին. «Երազում էր ինքնուրույն դառնալու, «ոտքի կանգնելու» մասին: 15 տարեկանից սկսեց աշխատել, և՛ մեր տան գործն էր անում, և՛ առանձին աշխատում: Այդ տարիքից գումար չի վերցրել ինձանից, իր գումարով իրեն հագուստ է գնել: Փայտամշակման դասերի էր գնում, մեքենաներ էր նորոգում, ամեն ինչ սիրով էր անում»: Ծառայության մասին խոսելիս զրուցակիցս ասում է՝ Հայկը սկզբում չէր ուզում ծառայել: Առաջին արձագանքս զարմանքն էր: Մայրիկն արձագանքում է՝ հիմա ասեմ, թե ինչու:

«Ինքն իրեն ասում էր՝ պետք է ամեն օր լողանամ, անկողինս շուտ-շուտ փոխեմ, բանակում չեմ կարող: Իրեն ասացի՝ հարմարվող ես, ամեն ինչ էլ կկարողանաս: Մեծ տղաս ծառայել է Թալիշում: Հարութը դիրքում էր, երբ սկսվեց Քառօրյա պատերազմը: Ամուսինս մեկ ամսից ավելի մնաց մեծ տղայիս կողքին: Այն ժամանակ Հայկոս փոքր էր, ասում էր՝ մամ, երանի Հարութին, որ թուրքի հետ կռիվ է անում: Վախենում էի իր բառերից: Հայկը ծառայության մեկնեց 2020 թ. հունվարի 8-ին, ծառայության վայր «քաշեց» Ջաբրայիլը: Միշտ ասում էինք՝ հանկարծ Ջաբրայիլ չընկնես, որովհետև Ստեփանակերտից ամենահեռուն Ջաբրայիլն է: Մի երկու օր հետո զանգեց տուն՝ մամա՛, ծառայությունից լավ բան չկա, ո՞նց չէի ուզում ծառայեի: Երբ կարողացանք իր մոտ գնալ, սպան ասաց՝ եթե բոլոր զինվորները Հայկոյի նման ծառայեին, էլ խնդիր չէինք ունենա: Կարգապահ զինվոր էր, ինքն իր հանդեպ խստապահանջ: Ասում էր՝ ամեն ինչ լավ է, բայց կարոտը խեղդում է, շատ եմ կարոտում ձեզ: Սեպտեմբերի 10-ին Հայկոս 19 տարեկան էր դառնալու: Զանգեցի՝ փող ուղարկեմ, տղերքով նշեք: Համաձայնեց, բայց հետո զանգեց, թե՝ չեմ ուզում, մի ուղարկի, եկեք՝ բոլորիդ տեսնեմ: Բոլորս հավաքվեցինք ու գնացինք: Այդ օրը շատ ուրախ անցավ»:

Սեպտեմբերի 25-ին Հայկը զանգել է մայրիկին՝ պատերազմ է սկսվելու, վիճակը վատ է: «Ում զանգում էինք, ասում էին, որ նման բան չկա: Հայկի խոսքերն ականջներիս մեջ է՝ Ալիևը մեզ պատերազմ է հայտարարել: Սեպտեմբերի 26-ին զանգեց՝ մա՛մ, հաջող, կռիվ ենք գնում: Բոլորին ասում էի, որ Հայկոն ինձ նման բան է ասել, ինձ համոզում էին, թե նման բան չկա: Առավոտյան արդեն դղրդոցներից արթնացանք, Ստեփանակերտը ծխի մեջ կորած էր: Ամուսինս նույն օրը հասավ Ջաբրայիլ, Հայկոյին չէր գտնում, բայց ինձ չէր ասում: Երևի չորս օր չզանգեց Հայկոս: Հոկտեմբերի 2-ին ամուսինս զանգեց, հեռախոսը տվեց Հայկոյին՝ մա՛մ, ցավդ տանեմ, չվախենաս ոչ մի բանից, ով ինչ ասի, չհավատաս: Հայկոս ուրախացել էր, որ պապան իր մոտ էր: Խոսում էինք՝ մա՛մ, Աստված ինձ պահեց, մեքենայից իջա, որ ջուր խմեմ, մեքենաս պայթեցրին, մի քանի օր էլ շրջափակման մեջ ենք եղել, թուրքը քանի անգամ գլխներիս վերևով գնացել է ու մեզ չի տեսել»:

Հայր ու որդի մեկ ամիս կռվել են Ջաբրայիլում, Հադրութում, «Թութակներում» եղել, հետո արդեն հասել Շեխեր: Հայկը հոկտեմբերի 28-ին է զոհվել՝ հայրիկի աչքի առաջ. «Ամուսինս հիմա եկեղեցի չի գնում: Ասում է՝ ամեն օր երեխեքն աղոթում էին, ո՞նց կարող էր նման բան լինել, կողքին էի, ո՞նց ինձ չկպավ, իրեն կպավ: Հասնում են Շեխեր գյուղ, թուրքն՝ արդեն գյուղի մեջ, մեկ շաբաթ կռիվ են տալիս: Շատ զոհեր ենք տվել, տղաներից շատերի մարմինները 6-7 ամիս հետո դուրս բերեցին: Հայկի ու Միքայելի մարմիններն ամուսինս դուրս է բերել ու տուն հասցրել: Հայկոյիս դեմքն այնքան խաղաղ էր, այնքան պարզ, մեկ-մեկ թվում էր, թե պետք է աչքերը բացի ու խոսի հետս»:

Շարունակում է. «Հայկը պատերազմի ընթացքում երբեք չէր խոսում պարտության մասին, միայն մի անգամ ասաց՝ մա՛մ, «բոյ» ենք տալիս, բայց սաղ ծախած ա: Երեխեքը պայքարեցին, որ մենք ապրենք, բայց ապրո՞ւմ ենք արդյոք: Ի՞նչ հոգեվիճակում են մեր հերոսների ծնողները Հայաստանում, ասում են՝ Արցախը մեր երեխեքի հիշողությունն է, հուշարձանի նման է: Արցախ թողեցի՞ն, Աստծուն եմ խնդրում՝ մի փշուր Արցախը հանուն երեխեքի հիշատակի պահիր: Իմ Հայկոն, մենք երբեք չենք տարանջատել արցախցի ու հայաստանցի: Դեռ մեծ տղայիս ծառայելու տարիներին Հայաստանից տղաները ծառայում էին Արցախում, մեկից մի դժգոհություն չեմ լսել: Սիրով էինք իրար հետ: Հյուրընկալել ենք, ճանապարհել»: Հայկոն սիրում էր Հայաստանը, Երևանը, կապված էր հարազատների հետ:

«Ասում էր՝ դու Հայաստանից Արցախ հարս ես եկել, բանակից վերադառնամ, գնալու եմ Հայաստանում ապրեմ: Կուզես արի, կուզես մնա: Բարեկամներին էլ ասել էր՝ ինձ բոլորդ սիրում եք, ամուսնանամ Հայաստանում, բոլորիդ հարսանիքիս կանչելու եմ: Ոնց պլանավորել էր, եղավ... «Գնաց» Հայաստան, մարդիկ հավաքվեցին, անթիվ ծաղիկներ էին, հարևաններից մեկն ասաց՝ իր նկարագրած հարսանիքն է: Պետության տված գումարն էլ ծախսեցի իր համար: Ամեն անգամ, որ գնում եմ, ասում եմ՝ Հայկո, քո տո՞ւնն էր սա: Նախքան Հայկոյիս զոհվելը, հայրական տուն տարին մեկ անգամ էի գալիս, մամաս անգամ նեղանում էր, իսկ հիմա ավելի շուտ-շուտ եմ գալիս: Իր հետևից ինձ տարավ Հոկտեմբերյան»: Մայրը, որ իր զավակին է կորցրել, ցավ է ապրում՝ տեսնելով, թե ինչ անորոշություն է Արցախում ու Հայաստանում:

«Ամիսներ առաջ մի քանի հարյուր երեխա զոհվեց, մեկ օր սուգ ու լռության րոպե չհայտարարեցին: Երևանը կորած է զարդարանքների մեջ, չէր կարելի արդյո՞ք ամեն ինչ ավելի համեստ կազմակերպել, գումարն էլ ուղղել դիրքերի բարեկարգմանը: Բոլորի ուշադրության կենտրոնում պիտի բանակը լինի, տեր կանգնեն բանակին, մեր թիկունքն ու ուժն է բանակը: Գնում եմ մեր Եղբայրական գերեզմանոց, Արցախը 1200 զոհ է տվել, տանից դուրս եմ գալիս, փոքր քաղաք է, ամեն քայլափոխի հաշմանդամություն ունեցող երեխեք են: Բա այսքանից հետո էլ բանակին ու երկրին տեր չկանգնե՞ն»: Տիկին Եվայի հետ զրուցել ենք այն ժամանակ, երբ Արցախը մի քանի օր շրջափակման մեջ էր: Մի խումբ ադրբեջանցիներ ուղղակի փակել էին Հայաստանն Արցախին կապող միակ ճանապարհը՝ Լաչինի միջանցքը: «Ծնողներն ամեն օր Եղբայրական գերեզմանոցում են՝ բա եթե մի բան լինի, մեր երեխեքին ո՞նց ենք տանելու, ո՞ւր ենք տանելու: Իրենց մասին չեն մտածում, իրենց տղաների մասին են մտածում: Միքայելի մայրիկը, որին ամուսինս Հայկիս հետ դուրս էր բերել, ասում է՝ տարհանում լինի, կգամ, կպառկեմ տղայիս գերեզմանին, թող ինձ սպանեն, բայց իրեն մենակ չեմ թողնի»:

Հ. Գ. - Հայկ Բեգլարյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով: Ծնողներին տեղեկացրել են, որ նա «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի պարգևատրման է առաջադրված, պրոցեսն ընթացքի մեջ է:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում