«Իշխանությունները Հայաստանը փորձում են օտար ուժերի սպասարկման և առուծախի տարածք դարձնել»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այն գործընթացները, որոնք այսօր ընթանում են Հարավային Կովկասի և հատկապես Հայաստանի շուրջ, պայմանավորված են գերտերությունների շահերի բախմամբ: Այս կարծիքին է Ադրբեջանի հարցերով փորձագետ Գառնիկ Դավթյանը, որի հետ զրույցում անդրադարձել ենք Սոչիի եռակողմ հանդիպմանը հաջորդած Վաշինգտոնի հանդիպմանը, որը տեղի ունեցավ ՀՀ և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների մակարդակով:

«Յուրաքանչյուր հանդիպումից հետո՝ լինի ԱՄՆ, թե ՌԴ միջնորդությամբ, բնականաբար, կողմերից որևէ մեկը փորձելու է իր տեսակետն առաջ քաշել ու հնարավորինս համոզել, ստիպել, ինչու չէ, նաև պարտադրել, որ հատկապես Հայաստանի համար հենց իր տարբերակն ընդունելի լինի: Ինչո՞ւ հատկապես Հայաստանի, որովհետև գտնվում է գերթուլացած վիճակում, ունի անվտանգային լուրջ խնդիրներ: Հաշվի առնելով նաև Ադրբեջանի կողմից առկա ճնշումը՝ հեշտ է լինելու Հայաստանին կանգնեցնել զիջումների այնպիսի փաթեթի առաջ, որը ցանկանում է կողմերից որևէ մեկը: Արևմուտք-ՌԴ առճակատումն այս առումով բնական է: Խնդիրն այն է նաև, որ ամերիկյան տարբերակով Արցախը մնում է Ադրբեջանի կազմում, իսկ ռուսական տարբերակում Արցախի կարգավիճակը մնում է հետագա լուծման: Պետք է արձանագրել, որ ռուսական տարբերակով Արցախի ապագայի մասին այս փուլում մեզ համար գոնե ձեռնտու դրույթ կա»,-ընդգծեց Գ. Դավթյանը:

Շեշտելով, որ Վաշինգտոնում խոսեցին զոհողությունների, ավելի շատ անցյալը հետևում թողնելու մասին՝ նա հավելեց. «Սա առաջին փուլում ենթադրում է Արցախի կորուստ: Ինչ վերաբերում է հետագային, ապա այս համատեքստում նախ հիշենք, որ թուրքական կողմը միշտ նշում է, որ իր և Հայաստանի հարաբերությունները պայմանավորված են միմիայն Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորմամբ: Ժամանակին ասում էին՝ նախապայմաններ, բայց «հանկարծ» հայտնվեցին նոր պահանջներ, որ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն միայն հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումից հետո: Չի բացառվում, որ հետագայում՝ երկրորդ փուլում, հայ-թուրքական հարաբերությունների համատեքստում մեջբերվի Ցեղասպանության հարցը: Այսինքն, այստեղ միայն Հայաստան-Ադրբեջան խնդիրը չէ»:

Խաղաղության «վաշինգտոնյան» փաստաթուղթը, ըստ փորձագետի, բացի Արցախի կորստի վտանգից, այլ խնդիրներ էլ է առաջ բերում. «Հայաստանի Հանրապետության խախտված սահմանների վերականգնման մասին այնտեղ որևէ արձանագրում չկար: Այնտեղ խոսվում էր տարածքային անկախության մասին, որն ինձ համար առնվազն անհասկանալի է: Հատկապես վերջին 30 տարում Ադրբեջանում գերակտիվ հակահայկական մթնոլորտ կա: Մեծ հաշվով, այդ խաղաղության պայմանագիր ասվածն իր ամբողջ էությամբ և բնույթով փուչիկ է և որևէ ձևով կապ չունի խաղաղության հետ: Այն ավելի շատ նման է «Նիկոլի ջարդի դարաշրջանին», քանի որ Հայաստանին սպառնացող մարտահրավերները վերացված չեն: Այս պայմաններում կուրորեն խաղաղության պայմանագրի հետևից գնալը քեզ կոտորելու հնարավորություն տալ է նշանակում: Այս մոտեցումը նաև նշանակում է իր «պատմական արդարության» համատեքստում Ադրբեջանին նոր ագրեսիայի ու Հայաստանին նոր կորուստներ պատճառելու հնարավորություն տալ»:

Անդրադառնալով այն հանգամանքին, որ, ամեն դեպքում, «խաղաղության փաստաթղթի» հստակ ժամկետներ են նշվում, և այդ տեսանկյունից առկա հնարավորություններին՝ Գառնիկ Դավթյանը նշեց. «Այս իշխանությունների օրոք ես հնարավորություններ չեմ տեսնում, որովհետև դրանք հատկապես պատերազմից հետո որևէ կերպ չեն օգտագործվել:Կարող եմ շեշտել մասնավորապես Սփյուռքի հետ հարաբերությունները կարգավորելու և դրանից բխող հնարավորությունների մասին, որի հետ կապված աշխատանքներ չիրականացվեցին: Ադրբեջանին ճնշելու հարցում Սփյուռքի մեծ ներուժը ճիշտ չօգտագործվեց: Ադրբեջանը բազմապիսի պատերազմական հանցագործություններ է կատարել, եղել է ագրեսոր պետություն, այս ընթացքում գերիների հանդեպ ընդգծված դաժան վերաբերմունք է ցուցաբերում, նաև ունենք օկուպացված նոր տարածքներ: Ամեն տեսակ վատ իրավիճակի ու սցենարի դեպքում հայկական կողմը ոչ մի կերպ չի դիմագրավում Ադրբեջանին: Տարատեսակ պատճառաբանություններ են բերվում, խնդիրը նետում են նախկինների, Ռուսաստանի, Արևմուտքի, անգամ այլմոլորակայինների գրպանը, բայց չեն փորձում հասկանալ իրենց սխալները, թե ինչում են թերացել: Իսկ յուրաքանչյուրը, ով փորձում է հստակ փաստարկներով այս իշխանությանը պատին դեմ տալ, կա՛մ կալանավորվում է, կա՛մ ճնշումների ենթարկվում տարատեսակ այլ մեթոդներով: Իրենք, մեծ հաշվով, ոչինչ չեն անում Հայաստանի շահերն ու անվտանգությունը պահելու հարցում»:

Գառնիկ Դավթյանը շեշտեց՝ դեռ 2020-ից առաջ այնպես «բանակցեցին», որ գործընթացը պատերազմի հանգեցրեց. «Կապիտուլ յացիայից հետո եկան իշխանության՝ ևս մեկ անգամ հնարավորություն տալով թշնամուն նոր պահանջներով ու պարտադրանքներով խոսել արդեն իսկ պարտված իշխանության հետ: Բացի այդ, իրենց ամբողջ ներուժով իրենք անկարող են: Չունեն ձևավորված պետական որևէ ներուժ, որով կարող են հստակ դիմագրավել, այս ճգնաժամային իրավիճակից դուրս գալու ծրագիր մատնանշել: Մենք տնտեսական, անվտանգային լուրջ խնդիրներ ունենք: Արտաքին դաշտում դաշնակիցների հետ լուրջ տարաձայնություններ ևս կան: Անգամ իրանական մեսիջները ճիշտ չեն ընկալվում, ու այդ ուղղությամբ ճիշտ աշխատանք չի տարվում: Իրենց դեպքում ամբողջ թերացումները մեկ ամբողջ փաթեթով են տեսանելի»:

Գառնիկ Դավթյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի վերջին հայտարարություններին: Նա օկուպացված Շուշիում խոսել է Արցախում ռուս խաղաղապահների տեղակայման մասին, սպառնացել ուժ կիրառել նաև այն երկրների դեմ, որոնք Հայաստանին աջակցելու համար մարտական զորավարժություններ են անցկացնում Ադրբեջանի հետ սահմանին: «Նախ՝ փաստենք, որ Սոչիի վերջին հանդիպմանն Ալիևը չկարողացավ ստանալ առավելագույնը: Մասնավորապես, այնտեղ նշվեց խաղաղապահների դրույթը, ինչը ցանկալի չէր ադրբեջանական կողմի համար, սակայն չէր կարող չլինել, որովհետև, ամեն դեպքում, ունենք խաղաղապահներ, որոնք առաքելություն են իրականացնում:

Երկրորդ՝ Ադրբեջանը փորձում է, այսպես ասած, մկաններ ցույց տալ: Փորձում է ցույց տալ, որ ոչ ոքից չի վախենում և պատրաստ է յուրաքանչյուր գործողության նրանց դեմ, ովքեր կփորձեն կանխել մասնավորապես, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքին» ձգտելու գործընթացը: Կան պետություններ, որոնք ինչ-որ ձևով Հայաստանին աջակցելու մասին են հայտարարում կամ գոնե համարվում են այդպիսիք: Ադրբեջանը, օգտվելով Հայաստանի թուլացումից և թուլությունից, փորձում է կանխել նշվածից բխող գործընթացները: Ադրբեջանը փորձում է այնպես անել, որ դրանք հօգուտ Հայաստանի չլինեն, ու մեր երկիրը մնա մենակ, որին հեշտ կլինի խժռել: Ալիևի՝ նման հայտարարությունների պատճառը նաև պատերազմից հետո հաղթանակի էյֆորիայի մեջ գտնվելու հանգամանքն է, որն Ադրբեջանին թույլ է տալիս անել այնպիսի արտահայտություններ, որոնք հիմա է անում»,-ասաց մեր զրուցակիցը:

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի իշխանությունների վարքագծին, Գ. Դավթյանը շեշտեց. «Իրենք իրենց հայտարարություններում ու հանդիպումներում ձգտում են ոչ թե երկիրն անվտանգ դարձնել, այլ Հայաստանը դարձնել օտար ուժերի սպասարկման և առուծախի տարածք: Այդ գործընթացն ուղեկցվում է ակնհայտ հակառուսական, Հարավային Կովկասում ավանդական ներկայություն ունեցող ուժերին դուրս մղելու գործընթացներով: Ավելի շատ դեպի արևմտյան երկրներ ձգտելը կարելի է դիտարկել որպես հակազդեցության և Հայաստանի անվտանգությանը չձգտող քայլերի համատեքստում: Պատմական գեթ մեկ օրինակ չկա, երբ արևմտյան զորքերը խաղաղություն են բերել:

Մի օրինակ բերեմ. 20-րդ դարի սկզբում Շուշիում մեծամասնություն էին կազմում հայերը, և նոր ձևավորված ադրբեջանցիների հետ բախումներ կային: Հատկապես Շուշիում ճակատամարտեր էին, ուր կային նաև բրիտանական զորքեր: Հետագայում բրիտանական զորքերը քաղաքական պայմանավորվածությունների արդյունքում դուրս են գալիս տարածաշրջանից, իսկ Շուշիի բնակչությունը կոտորվում է: Սա հստակ փաստ է առ այն, որ արևմտյան զորքերը երբեք հայ ժողովրդի անվտանգության գրավականը կամ դրա ջատագովը չեն եղել: Իրենք միայն գեղեցիկ խոսքերով են փորձում տպավորություն ստեղծել, թե ցանկանում են ամեն ջանք գործադրել, մինչդեռ գետնի վրա աշխատանքն ուղղակիորեն տեսանելի չէ»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում