Արդյո՞ք նպատակահարմար է Հայաստանում փոքր հզորության նոր ԱԷԿ կառուցել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

ritmeurasia.org-ն գրում է, որ 2017 թվականին Հայաստանի և Եվրոպական միության միջև Համապարփակ գործընկերության համաձայնագրի կնքմանը հաջորդել են մի շարք հայտարարություններ այն մասին, որ Երևանը, իբր, պարտավորվել է փակել ատոմակայանը: Սակայն համաձայնագրում այս մասին ոչինչ չի ասվում: Էներգետիկ համագործակցության մասին բաժնում միայն ասվում է, որ «կողմերը կհամագործակցեն Մեծամորի ատոմակայանի փակման և շահագործումից անվտանգ հանելու հարցում՝ հաշվի առնելով այն նոր հզորություններով փոխարինելու անհրաժեշտությունը»: Այսպիսով, ատոմակայանի փակման ժամկետ չի նշվում, նշվում է միայն, որ Հայաստանը հիմնավորելու է, թե որքա՞ն կարող է օգտագործել ԱԷԿ-ը, և ինչպե՞ս այն փոխարինել նորով: Միևնույն ժամանակ, նոր հզորությունները կարող են նաև միջուկային լինել. պայմանագրով դրա վրա որևէ սահմանափակում դրված չէ: Ամեն դեպքում, այդպես է մեկնաբանվում համաձայնագրի այդ կետը Երևանում:

Հունիսի սկզբից Հայկական ԱԷԿ-ում մեկնարկել է հիմնանորոգումը՝ որպես ատոմակայանի արդիականացման և ծառայության երկարացման ծրագրի մաս: ԱԷԿ-ը փակվել է 141 օրով. դա արդիականացման ծրագրի մեկնարկից ի վեր ամենաերկար ժամկետն է: Նման երկար ժամկետը կապված է էներգաբլոկի արդիականացման համար վերջնական ամենակարևոր աշխատանքների հետ:

Ատոմակայանը փաստացի անցնում է շահագործման ժամկետի երկարացման աշխատանքների վերջին փուլը. ռեակտորի թրծումը հնարավորություն է տվել այն վերադարձնել իր սկզբնական վիճակին 80-85 %-ով: Թրծման աշխատանքներն իրականացրել են Հայկական ԱԷԿ -ի մասնագետները ռուսաստանյան ընկերությունների և կազմակերպությունների գործընկերների հետ միասին: «Այս փուլում մենք ավարտել ենք ատոմակայանի արդիականացման շատ կարևոր գործընթացը: Դա հնարավոր է դարձել միայն հայ և ռուս ատոմագետների լավ համակարգված աշխատանքի շնորհիվ: Եվ մենք հույս ունենք, որ մեր համատեղ ջանքերի արդյունքը հնարավորություն կտա էլ ավելի բարելավել ԱԷԿ-ի անվտանգությունը և երկարաձգել նրա աշխատանքը մինչև 2026 թվականը, իսկ ապագայում՝ ևս 10 տարով», - ասել է աշխատանքների ռուսական կողմի ծրագրի ղեկավար Յուրի Սվիրիդենկոն:

Օգոստոսի սկզբին հաղորդվել էր, որ հայկական և ռուսական կողմերը շուտով կսկսեն քննարկել ատոմակայանի շահագործման ժամկետը մինչև 2031 թվականը երկարաձգելու հարցը: Հայեցակարգն արդեն պատրաստ է և ենթադրում է կայանի ռեսուրսի 10 տարով ավելացում այն արդիականացնելուց հետո: Միաժամանակ, ԱԷԿ -ին համապատասխան լիցենզիա կտրամադրվի պայմանով, որ 2026 թվականին ատոմակայանում անհրաժեշտ լրացուցիչ աշխատանքներ կիրականացվեն ռեակտորի կյանքը երկարացնելու համար: Այդ աշխատանքների ցանկն արդեն իսկ պատրաստ է:

Բացի դա, սեպտեմբերի 24 -ին Սվիրիդենկոն սենսացիոն նորություն է հաղորդել. ««Ռոսատոմ» պետական կորպորացիան և Հայաստանի կառավարությունը հուշագիր են մշակում երկրում նոր ատոմակայանի կառուցման վերաբերյալ, և այդ հարցը քննարկվել է էներգետիկայի վերաբերյալ կլոր սեղանի շուրջ»: Ըստ մասնագետի, խոսքը փոքր հզորության ռեակտորի մասին է, որը պետք է ստեղծվի Մեծամորի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի շահագործման ժամկետի ավարտին: Ինչպես նշել է Սվիրիդենկոն, 2 -րդ բլոկի արդիականացման գործընթացը բառացիորեն կավարտվի մոտ ժամանակներս:

Ինչպես ասվել է կլոր սեղանի ժամանակ, ատոմակայանը կարող է շահագործվել մինչև 2036 թվականը՝ անվտանգության հետագա բարելավման որոշակի միջոցառումների իրականացման դեպքում: Հենց այդ ժամկետներում էլ Հայաստանի կառավարությունը և «Ռոսատոմ» կորպորացիան նախատեսում են գործարկել փոքր ատոմակայանների նոր բլոկ, որը կգործի արդիականացված РИТМ-200 միջուկային ռեակտորների հիման վրա: Դրանք նախատեսված են սառցահատների համար և պետք է դառնան լողացող ատոմային էլեկտրակայաններ, որոնք «Ռոսատոմը» ներկայումս մտադիր է «տեղադրել ցամաքում»: Այս առումով ուշադրության են արժանի Նիժնի Նովգորոդի «Աֆրիկատովի անվան մեքենաշինության փորձարարական նախագծման բյուրոյի» РИТМ-200 ծովային ռեակտորների գլխավոր կոնստրուկտոր Յուրի Ֆադեևի խոսքերը:

Նրա խոսքով, սկսվել է ցամաքային ԱԷԿ-ների համար իրենց արտադրանքի հարմարեցման աշխատանքները. «Եթե խոսենք միջին հզորության ԱԷԿ-ների մասին, ապա մի քանի հարյուր մեգավատտ մակարդակի հասնել հնարավոր է մոդուլային նախագծով մի քանի РИТМ-200 ռեակտորների միջոցով: Դա ներկայիս համաշխարհային միտումներից մեկն է»: «Ռոսատոմը» մտածում է РИТМ-200 ռեակտորներով ցամաքային էներգաբլոկների ստեղծման մասին, քանի որ նման հզորության (150-200 ՄՎտ) պոտենցիալ սպառողները շատ են, և առաջին հերթին՝ արտասահմանում: Խոսելով ներքին՝ ռուսական շուկայի մասին՝ Ֆադեևը նշել է Ուրալը, Սիբիրը և այն տարածքները, որոնք զարգանում են, բայց էլեկտրաէներգիայի պակաս կա:

Ինչ վերաբերում է արտաքին շուկային, ապա նա չնայած չի նշել Հայաստանը, բայց նշել է Ինդոնեզիան, Ֆիլիպինները, Արևել յան և Արևմտյան Աֆրիկայի երկրները, ինչպես նաև Թուրքիան: Հայկական ԱԷԿ -ի համար նման նոր ռեակտորների ձեռքբերման հարցը դեռևս խոսակցության փուլում է: Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ դա կարող է հանգեցնել արտադրվող էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքի բարձրացման: Մյուսները, ինչպես փորձագետ Վահե Պողոսյանը, Հայաստանի համար աննպատակահարմար են համարում շահագործել փոքր հզորության մոդուլային ատոմակայաններ, քանի որ պոտենցիալ անկայուն տարածաշրջանում դրա աշխարհաքաղաքական հետևանքները կարող են անկանխատեսելի լինել:

Նման նախագիծը կարող է բախվել նաև այլ տեսակի խնդիրների, մասնավորապես, ատոմակայանի համար ռեակտորի և սարքավորումների մատակարարման համար չկա ո՛չ ուղիղ երկաթուղային, ո՛չ էլ ծովային հաղորդակցություն: Անգամ եթե Երևանն ու Բաքուն համաձայնության գան հաղորդակցության ապաշրջափակման շուրջ, երկրների միջև երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնման համար ժամանակ կպահանջվի, ընդ որում՝ ոչ քիչ: Այսպիսով, փոքր հզորության ատոմակայանի վերաբերյալ դրական որոշումը հեռու է կանխորոշված լինելուց:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում