Լուիզետտա-գիլիոտին. «մարդասիրական» նկատառումներով մտածված մահապատժի ձև․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գիլիոտինը մի մեխանիզմ է, որի միջոցով իրականացվում է գլխատման միջոցով մահվան դատավճիռ: Այս սարքի հիմնական դետալը 40-100 կիլոգրամանոց թեք շեղբն է, որը ազատ տեղաշարժվում է ուղղահայաց ուղղորդիչների մեջ: Շեղբը թոկով բարձրացվում է մինչև 2-3 մետր, որտեղ պահվում է փականով: Դատապարտյալին հորիզոնական պառկեցնում են և բաց թողնում շեղբը, որը և կտրում է գլուխը: Գիլիոտինը հայտնագործել է Անտուան Լուին: Սակայն հետո գործիքը կոչվել է այն որպես մահապատժի միջոց առաջարկողի՝ բժիշկ Գիլիոտինի անունով և այդպես էլ տարածվել է: Անտուան Լուին ևս եղել է բժիշկ՝ վիրաբույժ և ֆիզիոլոգ: Ինչպես նա, այնպես էլ բժիշկ Գիլիոտինը այս գործիքը առաջարկել են մարդասիրական մղումներից ելնելով՝ որպես մահապատժի ենթարկվողին ամենաանցավ եղանակով մահվան հասցնելու ձև:

Սկզբից այս գործիքը քնքշորեն անգամ Լուիզետտա են կոչել՝ Անտուան Լուիի անունից: Բայց հետագայում հաստատվել ու մնացել է Գիլիոտինի անունը, որը ժամանակի ընթացքում կատարելագործել է այդ գործիքը: Գիլիոտինն այդ գործիքը, որպես մահապատժի իրականացման գործիք, առաջարկել է կիրառել Ֆրանսիայի Ազգային ժողովին 1792 թվականի ապրիլին, և առաջարկը հաստատվել է: Բժիշկ Ժոզեֆ Գիլիոտինի և բժիշկ Անտուան Լուիի գյուտարարական մտքի այս արգասիքը առաջին անգամ փորձարկվել է Փարիզի Գրևյան հրապարակում: Գողության ու ճանապարհներին ավազակային հարձակումների համար մահվան դատապարտված Ժան Նիկոլա Պելետիեն դարձել է առաջին հանցագործը, որի մահապատիժը գիլիոտինով է ի կատար ածվել: Ականատեսների վկայությամբ, «այդ ամենը տեղի է ունեցել մեծագույն կարգապահության ու լիակատար հանդարտության մթնոլորտում՝ չնայած այն հանգամանքին, որ հրապարակում գրգռված մարդկանց մեծ բազմություն է եղել:

Փորձն ավելի քան լավ է ստացվել. ամբոխը չի հասցրել նույնից «ախ» անել, երբ Պելետիեի՝ սուր սայրով հատված գլուխը զամբյուղի մեջ է գլորվել: Շատ շուտով հեղափոխական ալիքը Գիլիոտինը վերածել է «արդյունաբերական մասշտաբի» սպանության գործիքի: Հեղափոխական ամենաթունդ տեռորի ժամանակաշրջանում եղել են օրեր, երբ միանգամից 60 և ավելի մարդու են մահապատժի ենթարկել, և ամեն մի դատապարտվածի գլխատման համար ծախսվել է ամենաշատը երկու րոպե: Այնպես որ, եթե այդքան մարդու գլխատումը հանձնարարվեր կացնով աշխատող դահճին, ապա նա ուժասպառ կլիներ: Ի դեպ, Գիլիոտինով գլխատելիս պատահել է, որ դանակի շեղբը միանգամից չի կարողացել կտրել դատապարտյալի պարանոցը, և այդժամ «գործը դանակով են ավարտին հասցրել»: Մահապատժից հետո, մանավանդ, եթե մահվան դատապարտվածը նշանավոր մեկն է, դահիճը բռնել է հատված գլխի մազերից՝ ցույց տալով ժողովրդին: Դա արվել է նրա համար, որպեսզի բոլորը համոզվեն, որ մահապատիժը հաստատ ի կատար է ածվել: Եթե մահապարտը ճաղատ է եղել, ապա դահիճը նրա գլուխը ցուցադրել է՝ ականջներից բռնած:

Գիլիոտինը մարդասիրական գյուտարարություն է համարվել. այն նախ՝ խորհրդանշել է հավասարությունը մահապատժի ի կատար ածման համակարգում, քանի որ նախկինում գլխատվելը միայն ազնվազարմ հանցագործների «մենաշնորհն է եղել», իսկ հասարակ խավի հանցագործներին կա՛մ կախաղան են բարձրացրել, կա՛մ ջրահեղձ են արել, կա՛մ այլ եղանակներով են սպանել: Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխության 718 օրերի ընթացքում միայն Փարիզում 2742 մարդ է գլխատվել: Գլխատվածներից 344-ը կանայք են եղել, 41-ը՝ երեխաներ, 102-ը՝ յոթանասունն անց ծերեր, 11-ը ութսունն անց մարդիկ, և մեկը՝ 93 տարեկան զառամյալ անձ: Իսկ ընդհանուր հաշվով, 1793 – 1794 թվական ն ե րին ամ բողջ Ֆրանսիայում Գիլիոտինով 18 հազար մարդ է գլխատվել: Հաշվարկված է, որ մեկ դահիճը Գիլիոտինով կարող է 13 րոպեի ընթացքում 12 դատապարտյալի մահապատիժ ի կատար ածել, կամ 300 մարդ՝ երեք օրում: Այնպես չէ, որ Գիլիոտինը շատ հին անցյալում է եղել. Գիլիոտինով վերջին մահապատիժը Ֆրանսիայում իրականացվել է 1977 թվականին:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում