«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Բժշկությանը հայտի են բարդույթներ, օրինակ՝ թերարժեքության բարդույթը, կամ էլ, դրան հակառակ, մեծամտության (գերագնահատման, գերլիարժեքության) բարդույթը։ Իրականում այս բարդույթները զուգահեռ են, քանի որ շատ արագորեն կարող են փոխատեղվել։ Սրանք մարդու և շրջապատի համար այնքան էլ վտանգավոր չեն, չհաշված այն, որ անլիարժեքության բարդույթը երբեմն կարող է բերել շրջապատի հաջողակների նկատմամբ մանր կեղտոտությունների, նաև հնարավոր է սուիցիդի, իսկ գերլիարժեքության բարդույթը՝ այլ անձանց նկատմամբ բռնի գործողությունների։ Ուղղակի այս բարդույթները վտանգավոր են դառնում, երբ այն կրող անձը դառնում է այլ մարդկանց կյանքեր տնօրինող։ Օրինակը մեր աչքի առաջ է։

Նախկինում թերարժեքության բարդույթով տառապող անձի հետ, որը անգամ բարձրագույն կրթություն չի ստացել, փախել է բանակից, նստել է, նվաստացվել է, մասնագիտության բերումով տեսել է հաջողակների ցոփ կյանքը, որը ինքը չի կարող վարել, հետո հանգամանքների բերումով հասել է մեծ հաջողության, կյանքը չար կատակ է խաղացել՝ նա սկսել է արդեն տառապել մեծամտության բարդույթով։ Ինքը միշտ ճիշտ է, և ապացուցել է դա, ինքը ընտրյալ է՝ պատմության ընտրյալ, ինքն անգամ համարյա թե աստված է՝ սատանի ականջը խուլ...

Իմ կարծիքով, այս երկու բարդույթների շարժիչ ուժը իրականում այլ է, և դա անսխալականության բարդույթն է։ Երբեմն մարդը առերևույթ կարող է խոստովանել իր սխալը՝ փաստերի ճնշման տակ, բայց հոգու խորքում հավատարիմ մնալ իր կարծիքին և ճիշտ համարել իր կատարածը։ Ցավալի է, բայց այդ մարդը հետագայում անընդհատ փորձում է ապացուցել իր անսխալականությունը, ընդ որում, դա անելով ամեն միջոցով։ Այստեղ ևս օրինակները մեր աչքի առաջ են՝ սկսած Հայաստանի անկախության շրջանի ղեկավարներից մինչ հիմա, երբ ոմն մեկը ներկայումս տառապում է գերլիարժեքության բարդույթով։ Բացարձակ միանշանակորեն կարելի է փաստել, որ ամեն մարդու մեջ առկա են բարդույթներ՝ որոշակի արտահայտվածությամբ։ Ընդ որում, գերակշռում են անսխալականության բարդույթները։ Ժեխ, բիդլո, զոմբի...

Իրականում նրանք անսխալականության բարդույթով տառապողներ են։ Ընդ որում, կապ չունի ո՛չ կրթական ցենզը, ո՛չ սեռը, ո՛չ զբաղմունքը և ո՛չ էլ ֆինանսական վիճակը։ Նրանք բոլորին և առաջին հերթին հենց իրենց փորձում են ապացուցել, որ ժամանակին չեն սխալվել։ Ինչո՞ւ են որոշները պահանջում վերջ տալ թավիշին. դա նրանց գերլիարժեքության բարդույթից է, քանի որ նրանց ներշնչել են, որ իրենցից յուրաքանչյուրը վարչապետ է, իսկ ինչո՞ւ են նրանք պահանջում, որ կասկածվողները մինչև դատավճիռը լինեն կալանավորված՝ դա անլիարժեքության բարդույթից է, որը մանր քինախնդրություն է իրենցից բարձրի նկատմամբ։ Իսկ ամբողջության մեջ այս ամենը անսխալականության բարդույթ է. պետք է ապացուցվի իր մտքի ճշմարտությունը։ Այդ ամենը հաղթահարելու համար ժամանակ է պահանջվում, որը ներկայումս չկա։ Այս անգամ, ի տարբերություն 2018 թվականի ընտրությունների, որը տեղի ունեցավ համընդհանուր էյֆորիայի պայմաններում, բարդույթներն են որոշելու Հայաստանի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները։

Ուղղակի կարևոր է, որ Հայաստանի քաղաքացիները հասկանան, որ վաղ թե ուշ բուժվելու են իրենց՝ այդ հարցում անսխալականության բարդույթից: Պետք է տղամարդ լինել և խոստովանել, ոչ հրապարակայնորեն, այլ ինքդ քեզ, որ ենթարկվելով քարոզչությանը՝ սխալվել ես՝ հավատալով «Սաշիկի 50-50»-ի, Քոչարյանի միլիարդների, Ապրիլ յանի սոված ու անզեն զինվորի և այլնի մասին առասպելներին, և հետո տաք գլխով 2018 թվականին սխալվել ես ընտրելով պատահական, ոչ պետականամետ, անգրագետ, մեծամիտ, օրվա իրավիճակով ապրող մեկին։

Ցավալի է նաև այն, որ այն մարդիկ, որոնք արդեն իսկ իրենց մեջ զգացել են դա, հասկացել նախկինում գործած սխալը, ներկայումս, հավանաբար, չեն գնա ընտրությունների, որպեսզի, ըստ իրենց, նորից չսխալվեն՝ ընտրելով ուրիշ մեկին, որը հետագայում նորից չի արդարացնի հույսերը: Դա ևս անսխալականության բարդույթ է, քանի որ այդպես են անելու, որ չսխալվեն, թող ուրիշները որոշեն, թքած: Այս ընտրությունների արդյունքները որոշելու են բարդույթները... Սթրեսի հետևանքով հասարակության մի ստվար հատվածի մեջ առկա է բարդույթների սրացում, որը բուժում է միայն ժամանակը, բայց դա արդեն չկա...

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում