Պորտսիգարներ՝ անհրաժեշտությո՞ւն, թե՞ շքեղություն. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ծխախոտատուփի՝ պորտսիգարի ստեղծման պատմությունն անքակտելիորեն կապված է Եվրոպայում ծխախոտի ժողովրդականության աճի հետ: Այնտեղ «բռնոթու»՝ ծխախոտի համար օգտագործել են ծխախոտատուփեր, որոնք ըստ էության եղել են նրբագեղ մանրանկարչական յուրատեսակ զարդատուփեր: Այդ տուփերի փոքր չափերը հնարավորություն էին տալիս այն պահել գրպանում, իսկ թանկարժեք քարերով զարդարանքը հնարավորություն էր տալիս ժամանակ առ ժամանակ դրանք ցուցադրել ընդունելությունների և հանդիպումների ժամանակ: Նման շքեղությունը հասանելի էր միայն հարուստներին և ազնվականներին:

Ծխամորճերի համար ծխախոտի տերևը կտրվում էր ավելի խոշոր կտորներով, ուստի այն պահելու համար օգտագործում էին քսակներ: Ի տարբերություն ծխախոտատուփի, քսակը օգտագործում էին ինչպես հարուստները, այնպես էլ հասարակ մարդիկ: Բայց ազնվականությունը ուներ բարակ կաշվից պատրաստված քսակ, որն արծաթով և ոսկով ասեղնագործված էր լինում, երբեմն էլ՝ թանկարժեք քարերով պատված: Իսկ սիգարների ի հայտ գալով՝ առաջացավ անհրաժեշտություն նման փխրուն արտադրանքը պահելու և տեղափոխելու համար պահոց ստեղծել, քանի որ դրանք կարող էին հեշտությամբ կոտրվել կամ քանդվել: Ոչ ճիշտ պահելու դեպքում այդ թանկարժեք ծխախոտային ապրանքները կարող էին նաև չափից դուրս չորանալ կամ, ընդհակառակը, խոնավանալ: Արդյունքում հայտնվեցին սիգարների պահպանման հատուկ տուփերը, որոնք կոչվեցին պորտսիգարներ։

Բուն պորտսիգար բառը կազմված է porte և cigare բառերից, որոնք ֆրանսերենից թարգմանաբար նշանակում են «կրել» և «սիգար»: Եվրոպական առաջին պորտսիգարները (17-րդ դար) եղել են արծաթագույն, ունեցել են ներդիրներ, էմալային մանրանկարներ, երբեմն անգամ թանկարժեք քարերով զարդարանք: Այնուամենայնիվ, շատ շուտ սիգարները սկսել են պահվել հատուկ, գեղեցիկ ձևավորված, հերմետիկ փակված փայտե տուփերում, որոնք ունեն խոնավեցնող սարքավորումներ: Արծաթե ծխախոտատուփերի նկատմամբ հետաքրքրությունը սկսել է մարել: Սակայն սիգարետների ի հայտ գալով առաջացել է դրանց պահպանման խնդիր, քանի որ վերջիններս էլ հեշտությամբ էին կոտրվում գրպաններում: Այդ պահից էլ հենց հայտնվել է պորտսիգարը արդեն մեզ ծանոթ տեսքով:

Չնայած նախկին անվանը, այժմ ծխախոտի տուփը հարմարեցված էր ոչ թե սիգարներ, այլ սիգարետներ պահելու համար: Մի քանի դար շարունակ պորտսիգարների արտադրության հիմնական նյութը եղել է արծաթը, որն ունեցել է գեղեցիկ գույն, փայլ և հիանալի պաշտպանիչ հատկություններ շրջակա միջավայրի վնասակար ազդեցությունից: Ոսկերչական արհեստանոցներում պատվիրել են ոչ միայն արծաթե, այլ նաև ոսկե ծխախոտատուփեր, որոնք առատորեն զարդարվել են ներդիրներով, ունեցել են նուրբ փորագրություններ և թանկարժեք քարերով զարդարանք: Իհարկե, միայն հարուստ ծխողը կարող էր իրեն թույլ տալ նման պորտսիգար:

Սիգարետների զանգվածային արտադրությունը և դրա օգտագործումը հասարակության բոլոր խավերի կողմից առաջացրել է պորտսիգարների ոչ միայն թանկ, այլ նաև ավելի էժան տեսակների պահանջարկ: Սկսվել է պղնձե, բրոնզե և պողպատե պորտսիգարների զանգվածային արտադրություն: 20-րդ դարի սկզբին պորտսիգարը տղամարդու համար դարձել է հիանալի նվերներից մեկը, նույնիսկ եթե նա ծխող չէ: Դա նորաձև էր և ոճային: 20-րդ դարի կեսերին սիգարետների համար ստվարաթղթե տուփի գյուտով արագորեն պորտսիգարների կրման նորաձևությունն անցել է: Բանն այն է, որ ստվարաթղթե տուփը օգտագործելը ավելի հարմար է, տնտեսապես շահավետ, իսկ տուփի հերմետիկությունը հուսալիորեն ապահովված է ցելոֆանե թաղանթի միջոցով: Ներկայումս Եվրոպայում պորտսիգարների նորաձևությունը սկսում է վերադառնալ:

Հիմա, չնայած այն հանգամանքին, որ շատերը նախընտրում են կաշվե պորտսիգարներ, մետաղը շարունակում է լինել առավել հուսալի և բարձր կարգավիճակի իր: Հարկ է նշել, որ արծաթե պորտսիգարները, որոնք հայտնի են դեռ 17-րդ դարից, ներկայումս էլ նորաձև են, բացի դա, նրանց դիզայնը գործնականում չի փոխվել: Նրանք տարբերվում են տարողունակությամբ, երկարությամբ և սիգարետների ֆիքսման եղանակով: Օրինակ՝ կան փոքր «պորտսիգարներ», որոնց մեջ տեղավորվում է 3 կամ ավելի սիգարետ, չնայած ստանդարտ պորտսիգարի տարողունակությունը քսան է: Կանանց պորտսիգարները իրենց ձևերով ավելի շքեղ ու նրբագեղ են:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում