Հնարավո՞ր է հոսանք ստանալ մարդու մարմնի ջերմությունից․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ինչպես հայերեն «մարտկոց», այնպես էլ ռուսերեն «батарея» բառը ծագում է ֆրանսերեն «batterie» բառից, որը ֆրանսերենում ևս նշանակում է «մարտկոց», ինչն էլ, ըստ ծագման, մոտավորապես նշանակում է «լինել միմյանց հետ կապված, ստեղծել համատեղ համակարգ արդյունավետ գործելու համար»: Ընդ որում, ի սկզբանե, ինչքան էլ զարմանալի է, այս բառն օգտագործվել է հրետանու նկատմամբ՝ հրետանային մարտկոց, որից հետո սկսել է օգտագործվել նաև միմյանց միացված միանման սարքերի առումով, օրինակ՝ ջեռուցման մարտկոց: Պատմաբանների մեծ մասն այն կարծիքին է, որ էլեկտրական մարտկոցի զարգացումը սկսել է 18-րդ դարի վերջին: Այնուամենայնիվ, մի շարք հետազոտություններից կարելի է եզրակացնել, որ մարտկոցի ստեղծման գործընթացը սկսվել է մոտ 2000 տարի առաջ:

1938 թվականին Վիլհելմ Քյոենիգը Իրաքում իրականացրած պեղումների ընթացքում հայտնաբերել է 13 սանտիմետրանոց կավե անոթ, որի մեջ եղել է պղնձե գլան, որի մեջ էլ տեղադրված է եղել պողպատե ձող: Քյոենիգը եկել է այն եզրակացության, որ դա հնագույն էլեկտրական մարտկոց է: Մարտկոցի պատմությունը անքակտելիորեն կապված է էլեկտրական հոսանքի մասին պատկերացումների զարգացման հետ: 1798 թվականին իտալացի ֆիզիկոս, կոմս Ալեսսանդրո Վոլտան, հիմնվելով բժիշկ և անատոմ Լուիջի Գալվանիի փորձերի վրա, ստեղծել է իր առաջին «Վոլտյան սյունը», կամ, այլ կերպ, «Գալվանական մարտկոցը»: Սկզբնապես այդ մարտկոցը բաղկացած է եղել միմյանց վրա դրված պղնձե-ցինկային թիթեղներից, որոնք միմյանցից բաժանված են եղել աղաթթվով թրջված ստվարաթղթով: 1836 թվականին անգլիացի քիմիկոս Ջnոն Ֆրեդերիկ Դանիելը բարելավել է Վոլտայի գյուտի արդյունավետությունը՝ մշակելով Վոլտայի մարտկոցները կորոզիայից պաշտպանելու միջոց:

1868 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Ժորժ Լեկլանշը ստեղծել է «հեղուկացված» տարրական մարտկոց, որը եղել է լապտերի «չոր» մարտկոցի նախատիպը: Իսկ 1888 թվականին գերմանացի գիտնական բժիշկ Կառլ Հասսները հայտնագործել է «չոր» մարտկոցը, որը նման է ներկայիս մարտկոցին և հիմնված է ածխածնի և ցինկի վրա: 1896 թվականին առաջին անգամ ԱՄՆում Ազգային ածխային ընկերությունը արտադրել է Columbia չոր մարտկոցը: Հետո այդ ընկերությունը վերանվանվել և դարձել է մարտկոցներ արտադրող Eveready Battery Company ընկերության, որը ներկայումս ունի Energizer անունը: 1898 թվականին Eveready Battery Company ընկերության հիմնադիր Կոնվերս Հուբերտը ստեղծել է չոր մարտկոցով աշխատող ձեռքի լապտերը: Երբ 1950-ականների վերջին Eveready ընկերությունը ստեղծել է առաջին ժամացույցի համար նախատեսված մանրակերտ հաբմարտկոցը, մեխանիկական ժամացույցների օգտագործումը կտրուկ նվազել է:

Ավելի երկարատև էներգիա արտադրող ալկալիական մարտկոցների հայտնագործումն իր հերթին նպաստել է դյուրակիր ռադիոընդունիչների, մագնիտոլների և խաղալիքների զարգացմանը: Երկար շահագործման ժամկետ ունեցող լիթիումային մարտկոցների թողարկման սկզբից ի վեր դրանք մուտք են գործել բարձր տեխնոլոգիական սարքերի աշխարհ՝ սկսած թվային տեսախցիկներից մինչև MP3 նվագարկիչներ: Ներկայումս գիտնականները կանխատեսում են մարտկոցների՝ հոսանքի արտադրության արդյունավետության և չափերի փոքրացման միտում, անգամ հոսանքի այլ աղբյուրների ստեղծում: Օրինակ՝ հնարավոր է մարդու մարմնի ջերմությունից հոսանքի ստացում ապակեգործվածքի միջոցով, ֆոտոէլեկտրական օրգանական բջիջների միջոցով հոսանքի ստացում, «բիոդաջվածքի» միջոցով մարդու քրտինքի վերածում հոսանքի և այլն:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում