Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րը և Հա­յաս­տա­նը. ին­չի՞ վրա պետք է կենտ­րո­նա­նան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը

Մինչ մեր հանրության ուշադրությունը սևեռված է ներքաղաքական ճղճիմ քննարկումների վրա, տարածաշրջանային և համաշխարհային մակարդակում խոշոր իրադարձություններ են տեղի ունենում, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն կարող են ազդել մեզ վրա։ Քանի որ Հայաստանը տնտեսական առումով մեծապես կապված է ԵԱՏՄ երկրների հետ, ապա մեր ուշադրությանն առաջին հերթին պետք է արժանանան այն իրողությունները, որոնք տեղի են ունենում ԵՏՄ երկրների շուրջ։ Բելառուսում նախագահական ընտրություններից հետո երկրի ներքաղաքական կյանքում անկայուն իրավիճակ է ստեղծվել, պարբերաբար բազմահազարանոց ցույցեր են տեղի ունենում։ Այս իրավիճակով պայմանավորված՝ սրվում են ԵՄ-ի և Բելառուսի հարաբերությունները։

ԵՄ երկրները սպառնում են պատժամիջոցներ կիրառել Բելառուսի նկատմամբ։ Ռուսաստանի շուրջ ևս ակտիվ իրադարձություններ են տեղի ունենում։ Ռուս ընդդիմադիր գործիչ Ալեքսեյ Նավալնիի թունավորման դեպքը դարձել է Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հարաբերությունների սրման պատճառ։ Նավալնիի թունավորման հետ կապված՝ Գերմանիան քննարկում է Ռուսաստանի նկատմամբ պատժամիջոցների տարբերակներ, այդ թվում՝ ֆիզիկական անձանց բանկային ակտիվների սառեցում և մուտքի արգելք: Բեռլինը հույս ունի այս հարցում աջակցություն ստանալ Եվրամիության երկրներից:

Անգամ դիտարկվում է «Հյուսիսային հոսք 2»-ը՝ Բալթյան ծովով նոր գազատարի կառուցման Ռուսաստանի և Եվրոպայի համատեղ նախագիծը, սառեցնելու տարբերակը։ Ուշադրություն պետք է դարձնել, որ Հայաստանը հատկապես Ռուսաստանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների նկատմամբ շատ զգայուն է։ Եթե Ռուսաստանի նկատմամբ տնտեսական պատժամիջոցներ են սահմանվում, ապա դրա բացասական ազդեցությունը անմիջապես նկատելի է դառնում Հայաստանի վրա, քանի որ մեր տնտեսությունը սերտորեն կապված է ռուսական տնտեսության հետ։ Այս առումով մեր աչքի առաջ են 2014 թվականին տեղի ունեցած իրադարձությունները, երբ Ուկրաինայի հետ կապված իրավիճակի արդյունքում Ռուսաստանի նկատմամբ Արևմուտքի սահմանած պատժամիջոցները խորը լուրջ ազդեցություն ունեցան մեր տնտեսության վրա՝ խոչընդոտելով տնտեսական զարգացմանը։

Եվ հարց է, թե արդյոք Հայաստանը պատրա՞ստ է, այն էլ կորոնավիրուսային ճգնաժամի պայմաններում, ևս մեկ հարված ընդունել իր վրա։ Դիտարկվո՞ւմ է, արդյոք, թե նման սցենարի դեպքում մեր երկիրը ինչպես պետք է դիմագրավի նոր դժվարություններին։ Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները դեռ չկան։ Տարածաշրջանային մակարդակում ևս կարևոր իրադարձություններ են տեղի ունենում։ Թուրքիան վերջին շրջանում մեծ ակտիվություն է դրսևորում և փորձում է մեծացնել իր ռեգիոնալ ազդեցությունը։ Իսկ այսպիսի իրավիճակը հանգեցրել է նրան, որ հարևան երկրների և Թուրքիայի միջև խորը հակասություններ են ստեղծվել։

Միևնույն ժամանակ ուշագրավ է, որ այս իրավիճակում տարբեր ուղղություններով ընդլայնվում է Ադրբեջանի և Թուրքիայի համագործակցության մակարդակը, այդ թվում՝ ռազմական ոլորտում։ Իսկ թուրք-ադրբեջանական տանդեմը լուրջ սպառնալիք է ներկայացնում Հայաստանի և Արցախի անվտանգության համար։ Ուստի այսպիսի իրադրությունում Հայաստանի խնդիրն է օգտագործել Հունաստանի, Կիպրոսի, ԵՄ անդամ մյուս պետությունների ու արաբական երկրների հակաթուրքական տրամադրությունները և համագործակցել նրանց հետ Թուրքիային հակազդելու գործում։ Այս կոնտեքստում Հայաստանը խնդիր ունի նաև խորացնել հարաբերությունները հարևան Իրանի հետ, որը նույնպես դերակատարություն կարող է ունենալ Թուրքիայի հավակնությունները զսպելու տեսանկյունից։

Մեր երկրի արտաքին քաղաքականությունը պետք է ակտիվորեն աշխատի նաև ԱՄՆ-ի ու Չինաստանի ուղղությամբ։ Սակայն Հայաստանից այս հարցում մեծ ճկունություն է պահանջվում, որպեսզի մեր երկրի վրա չտարածվի այս երկու գերտերությունների կողմից միմյանց նկատմամբ տարվող «տնտեսական պատերազմի» ազդեցությունը։ Այնպես որ, հայկական պետությունը ներկայիս իրողությունների պայմաններում արտաքին քաղաքականության տեսանկյունից բարդ խնդիրների առաջ է կանգնած։ Եվ մանր-մունր թեմաների շուրջ փիառվելուց զատ իշխանությունները խնդիր ունեն մտածել նաև այսպիսի հարցերի շուրջ և անմիջապես անցնել գործի։