Հա­յաս­տա­նյան շու­կա­յի ոչ ստան­դարտ վայ­րի­վե­րում­նե­րը

Համավարակի պատճառով հայաստանյան շուկայում ոչ ստանդարտ երևույթներ են տեղի ունենում։ Այս ամիսներին որոշ ուղղություններով պահանջարկի նվազման արդյունքում տեղի ունեցավ մի շարք ապրանքների գնանկում։ Բայց միշտ չէ, որ գնանկումը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ մեր տնտեսության վրա։ Օրինակ՝ համաշխարհային շուկայում նավթի գների անկումը մեծ հաշվով բացասական ազդեցություն է ունեցել Հայաստանի վրա։ Խնդիրն այն է, որ մեր տնտեսությունը բազմաթիվ թելերով կապված է ռուսական տնտեսության հետ, իսկ ռուսական տնտեսությունը և ռուսական արժույթի՝ ռուբլու փոխարժեքը շատ զգայուն են նավթի գների նկատմամբ։

Իսկ ռուբլու փոխարժեքի անկման պարագայում ոչ միայն պակասում են Ռուսաստանից Հայաստան ուղարկվող տրանսֆերտները, այլև որոշակի վնասներ են կրում Հայաստանից Ռուսաստան արտահանում կազմակերպող ընկերությունները։ Գնանկումային տրամադրություններ են նաև անշարժ գույքի շուկայում։ Փորձագետները կանխատեսում են, որ մինչև տարեվերջ անշարժ գույքի շուկայում գների նվազումը կկազմի 10-ից 20 տոկոս։ Սա, իհարկե, անշարժ գույքի շուկայում ակտիվության նվազման արդյունք է։ Կադաստրի կոմիտեի տվյալներով, այս տարվա երկրորդ եռամսյակում (2020 ապրիլ-հունիս) Հայաստանի անշարժ գույքի շուկայում առուվաճառքի գործարքները 36,5%ով նվազել են նախորդ տարվա նույն ժամանակաշրջանի համեմատ։ Համավարակը հանգեցրել է գործարքների հետաձգմանը կամ չեղարկմանը։

Անորոշությունը մարդկանց ստիպել է առայժմ զերծ մնալ խոշոր գործարքներից։ Որոշ պոտենցիալ գնորդներ էլ սպասում են, որ տնտեսության անկման ֆոնին նաև անշարժ գույքի գների անկումն ավելի կխորանա ու առավել հարմար պայմաններ կստեղծվեն անշարժ գույք գնելու համար։ Մտահոգիչ է նաև բնակչության եկամուտների նվազման ֆոնին մի շարք ուղղություններով ահռելի գնաճային իրավիճակը։ Ընդ որում, մեր ներքին շուկայում գնաճի ամենաբարձր տեմպն արձանագրվել է «մրգեր» անվանախմբում: 2020թ. օգոստոսին 2019թ. օգոստոսի համեմատ մրգերի գինն աճել է 30,6%-ով։

Ուշադրության է արժանի, որ մրգերի ապրանքախմբում գնաճային «շքերթը» գլխավորում է խնձորը՝ հունիսին 84,8 տոկոսով, հուլիսին 120,3 տոկոսով ավելի թանկ լինելով նախորդ տարվա ամռան նույն ամիսների համեմատ։ Մրգերից բացի, 10,7 տոկոսով աճել են «ալ յուր, ձավարեղեն» ապրանքախմբի գները։ Ուշագրավ է, որ երկնիշ թվով գնաճ կա (10,6 տոկոս) նաև ալկոհոլային խմիչքների և ծխախոտային արտադրանքի բաժնում: Սակայն այսպիսի գնաճը ոչ թե բերքի հետ է կապված, այլ իշխանությունների կողմից վարվող հարկային քաղաքականության արդյունք է, երբ պարբերաբար բարձրացվում են ծխախոտ-ալկոհոլի ակցիզային հարկերը:

Որպես ակցիզային հարկերը բարձրացնելու հիմնական նպատակ իշխանությունների համար ծառայում է առողջ ապրելակերպի խրախուսումը, սակայն դրանից նախընտրելի կլիներ, որ հաշվարկվեր, թե ինչ ազդեցություն է ունենալու գնաճային ճնշումը նվազող եկամուտներ ունեցող սպառողների վարքագծի վրա։ Դրա արդյունքում է, որ մարդիկ ձգտում են գնել էժան և անորակ օղիներ, ինչի արդյունքում էլ այնպիսի դեպքեր ենք ունենում, ինչպես, օրինակ՝ վերջերս Արմավիրում երկու տասնյակ մարդկանց թունավորումն էր։ Այնպես որ, հատկապես ներկայիս համաճարակային պայմաններում շուկայում տեղի ունեցող գնային տեղաշարժերը իշխանությունների ուշադրության կենտրոնում պետք է լինեն։

Եվ անհրաժեշտ է, որ կառավարությունն օգտագործի համապատասխան տնտեսական գործիքներ շուկայում հավասարակշռությունը վերականգնելու համար, այլ ոչ թե շարժվի այն տրամաբանությամբ, թե պետք չէ ոչինչ ձեռնարկել, շուկան ինքն իրեն կկարգավորվի։ Ընդ որում, քայլեր պետք է ձեռնարկվեն իրական ուսումնասիրությունների միջոցով առարկայական գործիքակազմի կիրառմամբ:

Թե չէ այս ֆոնին բացառված չէ նաև, որ վարչապետը, հանրության շրջանում դժգոհությունների խորացմանը զուգընթաց, ինչպես նախորդ դեպքերում, այս անգամ ևս այցելի շուկաներ ու ուղիղ եթերով հետաքրքրվի առկա գներից՝ իբր ցույց տալով, թե մեծ գործ է անում։