Թե ինչպես որպես հակակշիռ ստեղծվեց «Պանտերան»

Անհնար է խոսել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին՝ առանց նշելու «Պանտերա» և Т-34 տանկերը: Գերմանիայում 1930-ականների վերջից երեսուն տոննանոց տանկերի ստեղծմամբ զբաղվել է Неnschel ընկերությունը: Սակայն Խորհրդային Միության հետ պատերազմի առաջին ամիսները ճշգրտումներ են մտցրել այդ նախագծերում: Կարմիր բանակի կողմից T-34 տանկի օգտագործման հաջողված փորձը ուսումնասիրելուց հետո, որը գերազանցում էր Վերմախտի PzKpfw-3 և PzKpfw-4 ավանդական տանկերին, որոշվել է երեսուն տոննանոց նոր տանկ ստեղծել: Այդ պահից էլ սկսվել է «Պանտերա» տանկի պատմությունը:

Գերմանական հրամանատարությունը Daimler-Benz և MAN ընկերություններին պատվիրել է այնպիսի նոր տանկ ստեղծել, որը խորհրդային T-34-ի հետ կարող է հավասար մարտ վարել: Նոր տանկի 75 մմ տրամաչափի երկարափող հրանոթի ստեղծումը վստահվել է Rheinmetall ընկերությանը, ընդ որում, անձամբ Ադոլֆ Հիտլերի հրամանով: Նախագծվող տանկը անվանվել է «Պանտերա»: 1942 թվականի մարտին Daimler-Benz-ը ներկայացրել է իր նախատիպային տանկը՝ VK 3002 (DB)-ն, որը շատ նման է ստացվել T-34- ին և, ինչպես խորհրդային տանկը, ունեցել է դիզելային շարժիչ:

Ֆյուրերի որոշմամբ, ընկերությանը պատվիրվել է հավաքել 200 միավոր տանկ, սակայն Գերմանիայի ռազմարդյունաբերության պատասխանատուները այլ կարծիք են հայտնել: Ըստ նրանց, «Պանտերա» և Т-34 տանկերի նմանությունը կդժվարացներ մարտի դաշտում հակառակորդի տանկի հայտնաբերումը, ինչը կարող էր հանգեցնել հրետանու կողմից սեփական տանկերի ոչնչացմանը: Փորձագետներին ավելի է դուր եկել MAN ընկերության նախատիպային տանկը: Հաղթողին որոշելու համար ստեղծվել է «զրահահանձնաժողով», որը ուսումնասիրել է ներկայացված նախատիպերը մինչև 1942 թվականի մայիս:

Արդյունքում ընտրվել է MAN ընկերության ներկայացրած տանկը: «Պանտերայի» առաջին օրինակները դաշտային փորձություններ են անցել միայն այդ տարվա աշնանը: Ընդ որում, տանկերը դեռ աշտարակ կամ զենք չեն ունեցել: Թեստավորման ընթացքում հայտնաբերված թերությունների վերացումը թույլ չի տվել, որ «Պանտերան» արագորեն մտնի գերմանական զորքերի սպառազինության մեջ: Զրահի, շասսիի և սպառազինության մեջ առկա խնդիրներն ու թերությունները հետաձգել են տանկերի մասսայական արտադրությունը մինչև 1943 թվականի սկիզբը:

Տանկին տրվել է PzKpfw- 5՝ «Պանտերա» պաշտոնական անվանումը (ռուսները անվանել են այն T-5): Նոր տանկը ստացել է ավելի հզոր ճակատային զրահ, հրանոթի վրա տեղադրվել է երկխցային արգելակ, իսկ աշտարակին տեղադրվել են նաև ծխաքողարկիչ վարագույրներ: Եղել են նաև այլ նորամուծություններ, որոնք, ընդհանուր առմամբ, բարձրացրել են տանկի հզորությունը: Մայիսին գերմանական զորքերի հրամանատարությունը ծրագրել էր Կուրսկի շրջանում լայնածավալ հարձակողական գործողություն՝ «Ցիտադել» պայմանական անվանումով:

Այդ նպատակով պլանավորվում էր Վերմախտի մեխանիզացված կորպուսը համալրել մեծ թվով «Պանտերա»-ներով: Այնուամենայնիվ, այդ պլանները չեն իրականացվել: Տանկերի արտադրության դժվարությունները հետաձգել են դրանց մատակարարումները մինչև 1943 թվականի հուլիս: «Ցիտադել» օպերացիայի սկզբին արտադրվել է ընդամենը 422 «Պանտերա»: Այնուամենայնիվ, դրանք արժանի հակառակորդ են դարձել T-34- երին: «Պանտերայի» արտադրության բարդությունը և դրանց անընդհատ կորուստները հնարավորություն չեն տվել բոլոր բանակներում ունենալ դրանց բավարար քանակ, և արդյունքում յուրաքանչյուր տանկային դիվիզիայում եղել է «Պանտերա» տանկային ընդամենը մեկ գումարտակ:

Այնուամենայնիվ, 1943 թվականի հուլիսից ի վեր «Պանտերա»-ները մասնակցել են Երկրորդ աշխարհամարտի բոլոր տանկային մարտերին: Դրանց մասնակցությամբ վերջին խոշոր ճակատամարտը տեղի է ունեցել Բալատոն լճի շրջանում (Հունգարիա): Այդ մարտում խորհրդային բանակի կողմից «Պանտերա»-ների մեծ թվով ոչնչացումը բացասաբար է անդրադարձել գերմանական բանակում եղած տանկերի քանակի վրա: Ընդհանուր առմամբ, գերմանական բանակը պատերազմի ընթացքում կորցրել է 5 500 «Պանտերա»:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտով «Պանտերա»-ների արտադրությունը դադարեցվել է, բայց դրանք ներկայումս ևս սպառազինության մեջ են այնպիսի երկրներում, ինչպես Ֆրանսիան, Հունգարիան, Չեխիան, երկրներ, որոնք «Պանտերա»-ները ստացել են որպես ռազմավար: