Ընդ­դի­մու­թյան նկատ­մամբ ճնշում­նե­րը և «քո­ղարկ­ված» ավ­տո­րի­տա­րիզ­մը

Past.am

Քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մու­թյան առ­կա­յու­թյու­նը ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան հիմ­նա­կան և էա­կան առանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րից մեկն է:Եվ յու­րա­քան­չյուր ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան պե­տու­թյան քա­ղա­քա­կան դաշ­տում ընդ­դի­մու­թյունն ունի իր հաս­տա­տուն դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը։

 Հատ­կան­շա­կան է, որ կա­յա­ցած ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան հա­մա­կար­գե­րում քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մու­թյունն ապա­հո­վում է քա­ղա­քա­կան տար­բեր ուժե­րի և խմբե­րի հեր­թա­փո­խը պե­տա­կան իշ­խա­նու­թյան ղե­կին, կադ­րա­յին փո­փո­խու­թյուն­ներն իշ­խա­նու­թյան կա­ռուց­ված­քում, ինչ­պես նաև իրա­կա­նաց­նում է վե­րահս­կո­ղու­թյուն իշ­խա­նու­թյան գոր­ծու­նե­ու­թյան նկատ­մամբ ԶԼՄ-նե­րի և քա­ղա­քա­ցի­ա­կան հա­սա­րա­կու­թյան հետ մի­ա­սին:

 Ընդ­դի­մու­թյա­նը վե­րա­բե­րող առանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րից մեկն էլ իշ­խա­նու­թյա­նը քննա­դա­տելն ու տար­բեր որո­շում­նե­րի կա­պակ­ցու­թյամբ իր ան­հա­մա­ձայ­նու­թյունն ար­տա­հայ­տելն է։ Այդ­պի­սով ընդ­դի­մու­թյու­նը հան­դես է գա­լիս որ­պես հա­սա­րա­կու­թյան այն խնդիր­նե­րի ար­տա­հայ­տո­ղը, որոնք ան­տես­վում են իշ­խա­նա­կան շրջա­նակ­նե­րի կող­մից։

 Իսկ քա­ղա­քա­կան իմաս­տով ցան­կա­ցած ընդ­դի­մու­թյուն ձգտում է հաս­նել իշ­խա­նու­թյան և որոշ չա­փով հա­կակշ­ռում իշ­խա­նու­թյա­նը։ Սա­կայն ավ­տո­րի­տար կամ բռնա­պե­տա­կան երկր­նե­րում, որ­տեղ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյու­նը չի գոր­ծում, ընդ­դի­մու­թյունն անընդ­հատ ճնշում­նե­րի տակ է գտնվում, սահ­մա­նակ­ված է ընդ­դի­մու­թյան գոր­ծու­նե­ու­թյան դաշ­տը կամ այն ձև­ա­կան բնույթ է կրում։

 Սրան ի հա­կա­ռակ, քա­ղա­քա­կան տրա­մա­բա­նու­թյու­նը հու­շում է, որ ընդ­դի­մու­թյան դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը հատ­կա­պես պետք է բարձր լի­նի կա­յա­ցած խորհր­դա­րա­նա­կան կա­ռա­վար­ման հա­մա­կարգ ունե­ցող հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րում, որ­տեղ պառ­լա­մեն­տա­րիզ­մը կա­րև­ո­րա­գույն դե­րա­կա­տա­րու­թյուն է ստանձ­նում։

 Եվ ուշադ­րու­թյան է ար­ժա­նի, որ Հա­յաս­տա­նում այ­սօր գոր­ծում է կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­կան հա­մա­կարգ և որ­պես նպա­տակ ընտր­ված է պառ­լա­մեն­տա­րիզ­մին տա­նող ուղին։ Իշ­խա­նու­թյունն­ներն անընդ­մեջ հայ­տա­րա­րում են, թե իրենք քայ­լում են ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյուն տա­նող ճա­նա­պար­հով։

 Բայց նպա­տա­կադ­րում­նե­րի մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ անելն այլ է, իսկ իրա­կա­նու­թյու­նը՝ լրիվ այլ։ Ներ­կա­յումս հա­յաս­տա­նյան ներ­քա­ղա­քա­կան դաշ­տը կա­յա­ցած չէ, իսկ դրա հա­մար հիմ­քեր են ստեղ­ծում ներ­կա­յիս թշնա­ման­քի մթնո­լոր­տը և քա­ղա­քա­կան ան­տա­գո­նիզ­մը։

 Եվ չենք կա­րող պա­տա­հա­կան հա­մա­րել, որ «Freedom House» մի­ջազ­գա­յին իրա­վա­պաշտ­պան կազ­մա­կեր­պու­թյան կող­մից 2019 թվա­կա­նին վե­րա­բե­րող զե­կույ­ցում նշվում է, որ Հա­յաս­տա­նը գտնվում է «կի­սա­կոն­սո­լի­դաց­ված ավ­տո­րի­տար ռե­ժիմ­նե­րի» շար­քում: Եվ ար­ձա­նագր­վում է, որ իշ­խող ուժի առաջ­նա­հեր­թու­թյունն է մնում պե­տա­կան բո­լոր ճյու­ղե­րում հիմ­նա­վոր­վե­լը:

 Ուստի այս տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ է տե­ղա­վոր­վում այն, որ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ակ­տի­վո­րեն ճնշում են գոր­ծադ­րում ընդ­դի­մա­դիր ուժե­րի նկատ­մամբ։ Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից առաջ է մղվում այն տե­սա­կե­տը, թե իրենք պետք է որո­շեն, թե որ ուժը կա­րող է լի­նել ընդ­դի­մու­թյուն, որ ուժը՝ ոչ։ Այլ կերպ ասած՝ նրանք նպա­տակ ունեն իրենց քիմ­քին ոչ հա­ճե­լի ընդ­դի­մա­դիր ուժե­րին ճնշում­նե­րի մի­ջո­ցով դուրս մղել քա­ղա­քա­կան դաշ­տից։

 Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ ԱԺ փոխ­նա­խա­գահ Ալեն Սի­մո­նյա­նը հայ­տա­րա­րում է, թե ընդ­դի­մա­դիր դաշ­տը պի­տի լի­նի նոր մարդ­կան­ցով լցված, նոր քա­ղա­քա­կան ուժե­րով, որոնք ինչ-որ ընտ­րու­թյան ժա­մա­նակ կփո­խա­րի­նեն այ­սօր­վա իշ­խա­նու­թյա­նը։

 Ստաց­վում է, որ իշ­խա­նու­թյու­նը ոչ մի­այն փոր­ձում է իր տո­տալ վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ պա­հել իշ­խա­նու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­րը, այդ թվում՝ դա­տա­կան իշ­խա­նու­թյու­նը, այ­լև ընդ­դի­մա­դիր դաշ­տը՝ պայ­ման­ներ ստեղ­ծե­լով խա­մա­ճի­կա­յին ընդ­դի­մա­դիր կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի ի հայտ գա­լու հա­մար։

 Փաս­տո­րեն այն, ինչ այ­սօր Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը Հա­յաս­տա­նում ան­վա­նում է ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյուն, իր իսկ կող­մից պար­տադր­վող ավ­տո­րի­տա­րիզ­մի քո­ղարկ­ված ներ­կա­յա­ցում է:

 Ար­թուր Կա­րա­պե­տյան