Մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման օրա­կար­գից զատ՝ նաև դե­պի այդ հան­ցա­գոր­ծու­թյան հե­տև­անք­նե­րի վե­րաց­ման դաշտ

Past.am

Հա­մայն հա­յու­թյու­նը ոգե­կո­չում է Ցե­ղաս­պա­նու­թյան զո­հե­րի հի­շա­տա­կը։ Եվ ար­տա­կարգ դրու­թյամբ պայ­մա­նա­վոր­ված՝ այ­սօր կազ­մա­կերպ­վող հի­շա­տա­կի եր­թը տե­ղա­փոխ­վել է վիր­տու­ալ հար­թու­թյուն, քա­նի որ դե­պի Ծի­ծեռ­նա­կա­բերդ մուտ­քը փակ է։

Հա­յե­րի նկատ­մամբ իրա­կա­նաց­ված ցե­ղաս­պա­նու­թյան հար­ցը հա­մա­մարդ­կա­յին նշա­նա­կու­թյուն ունի հե­տա­գա­յում նմա­նա­տիպ հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը կան­խե­լու և դա­տա­պար­տե­լու տե­սան­կյու­նից։

Եվ ըստ այդմ՝ Օս­մա­նյան կայս­րու­թյան կող­մից հայ ժո­ղովր­դի դեմ շա­րու­նա­կա­բար իրա­կա­նաց­ված ցե­ղաս­պա­նա­կան քայ­լե­րը, հայ­րե­նազր­կու­մը, հա­յու­թյան ոչն­չաց­մանն ուղղ­ված զանգ­վա­ծա­յին կո­տո­րած­նե­րը, էթ­նիկ զտում­նե­րը, հայ­կա­կան պատ­մամ­շա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյան ոչն­չա­ցու­մը դե­ռևս ամ­բող­ջա­կան իրա­վա­քա­ղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան չեն ստա­ցել։

Իսկ պաշ­տո­նա­կան Թուր­քի­ա­յի կող­մից Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ժխտու­մը, պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նից խու­սա­փե­լու, կա­տար­ված հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­ներն ու դրանց հե­տև­անք­նե­րը լռու­թյան մատ­նե­լու կամ ար­դա­րաց­նե­լու բո­լոր փոր­ձե­րը կա­րե­լի է դի­տար­կել որ­պես հան­ցա­գոր­ծու­թյան շա­րու­նա­կու­թյուն և նոր ցե­ղաս­պա­նու­թյուն­ներ իրա­կա­նաց­նե­լու խրա­խու­սանք։

Եվ այս առու­մով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չու­մը կա­րև­որ դե­րա­կա­տա­րու­թյուն ունի պատ­մա­կան ար­դա­րու­թյան վե­րա­կանգն­ման տե­սան­կյու­նից։ 1915-1923թթ. Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նում հայ բնակ­չու­թյան մաս­սա­յա­կան կո­տո­րած­նե­րը որ­պես նա­խա­պես ծրագ­րա­վոր­ված ու հե­տև­ո­ղա­կա­նո­րեն իրա­գոր­ծած ցե­ղաս­պա­նա­կան ակտ որա­կող փաս­տաթղ­թե­րի ամ­բող­ջա­կան շար­քը հսկա­յա­կան է:

Սա­կայն ճա­նաչ­ման գոր­ծըն­թա­ցը դե­ռևս շա­րու­նակ­վում է, որը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում ավե­լի շատ երկր­ներ և մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ է ընդգր­կում։ Խորհր­դան­շա­կան է, որ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյունն ան­ցյալ տա­րի ճա­նաչ­վեց և դա­տա­պարտ­վեց ժա­մա­նա­կա­կից աշ­խար­հում տնտե­սա­կան, քա­ղա­քա­կան և ռազ­մա­կան ամե­նա­մեծ հզո­րու­թյուն ունե­ցող ԱՄՆ-ի օրենս­դիր մարմ­նի՝ Կոնգ­րե­սի եր­կու պա­լատ­նե­րի կող­մից։

Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման գոր­ծըն­թա­ցը լուրջ ան­հանգս­տու­թյուն­նե­րի տե­ղիք է տա­լիս Թուր­քի­ա­յում։ Այս տար­վա հուն­վա­րին Թուր­քի­ա­յի նա­խա­գահ Ռե­ջեփ Թա­յիփ Էր­դո­ղա­նը նա­խա­գա­հա­կա­նի Բարձ­րա­գույն խորհր­դատ­վա­կան խորհր­դի նիս­տում առան­ձին քննարկ­ման հարց էր դարձ­րել դի­վա­նա­գի­տա­կան ճա­նա­պարհ­նե­րով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­նաչ­ման դեմ իրենց կող­մից նա­խա­տես­վող քայ­լե­րը։

Սա նշա­նա­կում է, որ Հա­յաս­տա­նը նույն­պես պետք է ակ­տի­վաց­նի դի­վա­նա­գի­տա­կան աս­պա­րե­զում ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­նաչ­մանն ուղղ­ված ջան­քե­րը, քա­նի որ Թուր­քի­ան և Ադր­բե­ջանն, ունե­նա­լով մեծ ֆի­նան­սա­կան ռե­սուրս­ներ, կփոր­ձեն ավե­լի մեծ ուժով հա­կազ­դել Հա­յաս­տա­նի և Սփյուռ­քի կող­մից կա­տար­վող քայ­լե­րին։

Բա­ցի դրա­նից, ար­դեն ժա­մա­նակն է, որ­պես­զի Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան հար­ցը հի­շո­ղու­թյան պահ­պան­ման և մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման օրա­կար­գից տե­ղա­փոխ­վի նաև դե­պի այդ հան­ցա­գոր­ծու­թյան հե­տև­անք­նե­րի վե­րաց­ման դաշտ։ Այ­սինքն՝ տար­բեր ա­տյան­նե­րում բարձ­րաց­վի հայ ժո­ղովր­դի կրած վնաս­նե­րի փոխ­հա­տուց­ման խնդի­րը։

Ար­տակ Գալս­տյան