Առաջնային խնդիր. նոր համագործակցության հիմքեր՝ նոր հնարավորությունների համար

Համավարակի հայտարարումը հերթական անգամ ապացուցեց, որ ժամանակակից աշխարհակարգը գնալով ավելի գլոբալ է դարձել, և աշխարհի տարբեր մասերը սերտորեն փոխկապակցված են միմյանց հետ։ Եվ դրանով է պայմանավորված, որ եթե աշխարհի մի կետում մարտահրավերներ են ի հայտ գալիս, ապա դրանք իրենց արտացոլումն են գտնում նաև աշխարհի այլ մասերում։ Այդպես եղավ նաև այս վարակի տարածման դեպքում։ Այն ի հայտ եկավ Չինաստանի Ուհան նահանգում, սակայն որոշ ժամանակ անց դարձավ համաշխարհային մակարդակի հարց։ 

Եվ ներկայումս շատ է խոսվում այսպիսի ճգնաժամային իրավիճակների դասերի մասին, ու կարծիք կա, թե գլխավոր դասն այն է, որ յուրաքանչյուր մարտահրավերի ի հայտ գալու դեպքում երկրները պետք է համագործակցեն կանխելու հարցում, որպեսզի այն մարդկության համար չդառնա լուրջ սպառնալիք։ Ու այստեղ խոսքը միայն վարակին չի վերաբերում, օրինակ՝ նման մարտահրավերներ կարող են լինել աշխարհի տարբեր մասերում թեժացող կոնֆլիկտները, տնտեսական կոլապսը, ռադիկալ իսլամիզմը, միջազգային ահաբեկչությունը և այլն։ Եվ պատահական չէ, որ ներկայիս արտակարգ իրավիճակում համաշխարհային տնտեսությունը սկսել է ճաքեր տալ՝ էական անկումային ցուցանիշներ արձանագրելով։ 

Եվ քանի որ ներկայումս երկրների տնտեսությունները փոխկապակցված են միմյանց ավելի, քան երբևէ, ապա մի երկրի տնտեսական անկումային իրավիճակը բացասական ազդեցություն է թողնում նաև մյուսների տնտեսությունների վրա։ 

Ուստի լիովին տրամաբանական է, որ այս օրերին հզոր տնտեսություն ունեցող երկրները, լինի դա G7-ի, G20-ի կամ այլ ձևաչափի տեսքով, քննարկում են, թե ինչ համագործակցության կառուցակարգեր և ծրագրեր են անհրաժեշտ ստեղծված տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու համար։

Այլ կերպ ասած՝ ներկայիս ճգնաժամային իրավիճակը գլոբալ համագործակցության հիմքեր է նախատեսում, որի օգնությամբ և որոշակի նպատակների շուրջ համախմբման միջոցով մարդկությունը կարող է դուրս գալ այս դժվարին իրավիճակից։ 

Հայաստանը ևս, որպես աշխարհի տարբեր երկրների հետ տարբեր թելերով կապված երկիր, այս ճգնաժամի ֆոնին լուրջ արտաքին քաղաքական գործունեության հնարավորություններ է ստանում։ Հայաստանը կարող է ճգնաժամի հաղթահարման անհրաժեշտությամբ պայմանավորված՝ նոր համագործակցության հիմքեր ստեղծել գործընկեր երկրների հետ հարաբերություններում։ Եվ շրջափակման պայմաններում գոյատևող Հայաստանը կարող է նաև ֆինանսական միջոցների և այլ տեսքով աջակցություն ստանալ իր գործընկերներից։ 

Այսպես, օրինակ՝ իր տնտեսությունը վերականգնելու համար Հայաստանը կարող է աջակցություն ակնկալել ԵՄ-ից, հատկապես, որ ԵՄ-ն որոշել է օգնություն տրամադրել Արևմտյան Բալկանների երկրներին։ Մեր տնտեսության համար որոշակի արտոնյալ պայմաններ կարող ենք ձեռք բերել նաև ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանի հետ փոխգործակցության արդյունքում։ Հաշվի առնելով, որ մենք գտնվում ենք ընդհանուր՝ ԵԱՏՄ-ի տնտեսական գոտում, ապա Ռուսաստանին էլ ձեռնտու կլինի ՀՀ տնտեսության արագ վերականգնումը։

Ներկայիս պայմաններում լուրջ համագործակցության եզրեր կարելի է գտնել Չինաստանի հետ՝ հատկապես, որ վերջինս կարողացել է հաղթահարել վարակի տարածման պիկը և սկսել է կամաց-կամաց վերականգնել իր տնտեսությունը։ Եվ Չինաստանից կարելի է ոչ միայն աջակցություն ակնկալել, այլև փորձի փոխանակում կարելի է իրականացնել, թե ինչպիսի արդյունավետ տարբերակներ են գործում ճգնաժամը հաղթահարելու գործում։

Անհրաժեշտ է, որ ստեղծված արտակարգ դրության արտաքին բաղադրիչին վարչապետը ևս հատուկ ուշադրության արժանացնի, և ոչ թե միայն բավարարվի «Varieties of democracy dataset» նախաձեռնության զեկույցներում ներկայացված ցուցանիշներով, որոնք գործնական տեսանկյունից կարող են ոչինչ էլ չտալ, այլ տեսանելի քայլեր գործադրի արտաքին աշխարհի հետ կապերը սերտացնելու գործում, ինչի արդյունքում Հայաստանի համար կարող են բացվել նաև տնտեսական նոր հնարավորություններ։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ