Հատ­վա­ծա­կան լու­ծում­նե­րը կա­րող են փա­կու­ղա­յին վի­ճակ ստեղ­ծել. հա­մա­լիր տար­բե­րակ­ներ են անհ­րա­ժեշտ

Ներկայիս արտակարգ դրության շարունակությունը մի շարք խնդիրներ է ի հայտ բերում։ Առաջին հերթին նկատի ունենանք, որ տնտեսվարողների գործունեության կասեցման հետ լուրջ տնտեսական խնդիրներ են ի հայտ գալու՝ սկսած հարկերի և վարկերի վճարումից վերջացրած հաստիքների կրճատումով։

Տնտեսական խնդիրներն էլ իրենց հերթին բերելու են երկրում սոցիալական դրության վատացման և լարվածության դրսևորումների։ Խնդիրն այն է, որ ներկայիս ինքնամեկուսացման պայմաններում մեծ թվով մարդիկ, որոնք չեն կարողանալու իրենց աշխատանքը կատարել առցանց կամ հեռահար եղանակով, կարող են զրկվել իրենց աշխատավարձից կամ եկամուտից։

Ճիշտ է՝ ոմանց հաջողվում է հեռակա աշխատել ու աշխատավարձ ստանալ, սակայն մասնավոր սեկտորի ներկայացուցիչներից, անհատ ձեռներեցներից, օրավարձով աշխատողներից շատերն առանց եկամտի են մնացել։ Եվ քաղաքացիների այն մասը, որը այս ամսվա համար աշխատավարձ կամ եկամուտ չի ստանալու, բնականաբար, չի կարողանալու մասնավորապես կատարել այս ամսվա կոմունալների վճարումները։

Իսկ երբ բնակչության մեծ մասը անհրաժեշտաբար ստիպված է տանը նստել կանխարգելման միջոցների ու երկրում հայտարարված արտակարգ դրության ռեժիմի պատճառով, ապա սա ենթադրում է, որ, ամենայն հավանականությամբ, քաղաքացիները մեծ քանակով էլեկտրականություն, գազ ու ջուր են սպառելու, ինչը հանգեցնելու է կոմունալ ծառայությունների վճարի աճին՝ նախորդ տարվա մարտի համեմատ։ Իսկ կոմունալների մեծ վճարների մարումը լուրջ խնդիր է բնակչության համար։

Այնպես չէ, որ այսպիսի իրավիճակ է ստեղծվել միայն Հայաստանում։ Աշխարհի տարբեր երկրներում, որտեղ համավարակի պատճառով բարդ իրավիճակ է ստեղծվել, փորձում են որոշակիորեն մեղմել կարանտինի և սահմանափակումների հետևանքները, որպեսզի այն սոցիալապես լուրջ հարված չհասցնի բնակչությանը։

Այսպես, օրինակ, Իտալիայում, կորոնավիրուսի հետ կապված հարկերը ժամանակավոր չեղարկել են։ Ֆրանսիայում բնակչության կոմունալ բոլոր վճարումներն իր վրա է վերցրել պետությունը, և քաղաքացիներից պահանջվում է միայն մնալ տանը։ Ուկրաինայում կարանտինի ժամանակ արգելվել է պարտքերի պատճառով անջատել լույսը կամ գազը։ Իսկ ԱՄՆ-ում որոշել են յուաքանչյուր քաղաքացու 1000-ական դոլար գումար տրամադրել։

Հասկանալի է, որ Հայաստանը չունի Ֆրանսիայի կամ ԱՄՆ-ի տնտեսական հնարավորությունները, որ կարողանա քաղաքացիների կոմունալ վճարումները ամբողջովին վերցնել իր ուսերին, սակայն դա չի նշանակում, որ մեր կառավարությունը պետք է ձեռքերը ծալած նստի։

Եթե բազմաթիվ քաղաքացիներ այս պայմաններում չկարողանան կատարել իրենց կոմունալ վճարումները, բացառված չէ, որ կանջատվի նրանց լույսը, գազը կամ ջուրը, որը խիստ անցանկալի է։ Իհարկե, ՀԷՑ-ն արդեն հայտարարել է, որ վճարումներ չկատարելու պատճառով էլէներգիայի անջատումներ չեն լինի: Երեկ ԱԺ-ում վարչապետն էլ հայտարարեց, որ չվճարումների պատճառով գազի անջատումներ չեն լինի անապահովների համար:

Սակայն սա հատվածական լուծում է: Նախ և առաջ կառավարությունը պետք է այս խնդրի լուծման ուղղությամբ մտածի և այնպիսի տարբերակներ առաջ քաշի, որոնց արդյունքում ոչ միայն քաղաքացիները չտուժեն, այլև լուրջ վնասներ չկրեն նաև էլեկտրաէներգիա, ջուր ու գազ մատակարարող ընկերությունները։

Պետք է հաշվի առնել, որ եթե հանկարծ այդ (ու ոչ միայն այդ) ընկերությունները չկարողանան շարունակել իրենց աշխատանքը կամ մեծ վնասներ կրեն, ապա չեն կարողանալու մատակարարումներ կատարել նաև բնակչությանը, մյուս կողմից՝ արդեն իրենք դժվարություններ կունենան իրենց աշխատակիցներին պահելու և վճարելու հարցում, ու կարող է փակուղային իրավիճակ ստեղծվել։ Ուստի խնդրի լուծումը պետք է լինի համալիր և շղթայական, որպեսզի օղակներից ոչ մեկը չտուժի։

Տարբերակներից մեկն այն է, որ պետությունը կարողանա գոնե ժամանակավորապես և գոնե թիրախային խմբերի համար հետաձգել կոմունալների վճարումները և կոմպենսացնի էլեկտրաէներգիա, ջուր ու գազ մատակարարող ընկերությունների կրած վնասները, մինչև որ երկրում կաշխուժանա տնտեսական անցուդարձը, և քաղաքացիներն ի վիճակի կլինեն վճարել իրենց կոմունալների պարտքերը։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ