Լա­րի­սա Ալա­վեր­դյան. «Օրը ցե­րե­կով տա­պա­լում են Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը և ուզում են ապա­ցու­ցել, որ սա է մեր հաղ­թա­կան ճա­նա­պար­հը»

Հանրապետության նախագահը նախօրեին որոշեց ստորագրել հանրաքվե նշանակելու մասին հրամանագիրը։ Այս որոշմանը նախորդել էին բուռն քննադատություններ՝ կապված թե՛ Ազգային ժողովի՝ հանրաքվե նշանակելու մասին որոշման, թե՛ ավելի վաղ «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից շրջանառության մեջ դրված նախագծի հետ։ Ի դեպ՝ իրավաբաններն ու իրավապաշտպանները ՀՀ նախագահին խնդրագիր էին ներկայացրել՝ վերոնշյալ գործընթացից ձեռնպահ մնալու հորդորով։ 

Ստեղծված իրավիճակի շուրջ զրուցել ենք մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան, իրավապաշտպան Լարիսա Ալավերդյանի հետ, որը ևս միացել էր իրավաբանների վերոնշյալ խնդրագրին։ 

Մինչ հանրաքվեին անդրադառնալը մեր զրուցակիցը շեշտեց. «Մեր կոչն այն չէր, որ նախագահը կարող է չստորագրել հրամանագիրը, և դա ինչ-որ ազդեցություն կունենար: 

Մենք պարզապես ցանկանում էինք, որ հերթական կարևոր մարմինը՝ ՀՀ նախագահի ինստիտուտը, չդառնա այն գործընթացի հանցակիցը, որը սկսվել էր Ազգային ժողովից և նման էր խրախճանքի, որտեղ բացառապես անտեսվել էր իրավունքը, և որը հիմնված էր զուտ ոգևորության վրա։ Այսինքն, բոլորը գիտեն, որ տեղի ունեցածն ամբողջովին լի է եղել սխալներով և օրինազանցություններով։

 Նախագահը, այդուհանդերձ, որոշել է չխանգարել այն գործընթացին, որն իրականացնում է իշխանության եկած խումբը։ Սա անձնական որոշում է, բայց ես զարմացած եմ այն մեկնաբանության վրա, որը տարածվել էր նախագահի աշխատակազմից։ 

Աշխատակազմը չի ընթերցել, չի ընկալել այն ուղերձը, որը կար այն հայտարարության մեջ, որին միացել էին իրավաբաններն ու իրավապաշտպանները։ Կցանկանայի, որ նախագահի աշխատակազմում ուշադիր կարդան և հասկանան ուղերձը և ոչ թե այն մեկնաբանեն՝ ոչ ըստ էության»։

 Լարիսա Ալավերդյանն ընդգծեց, որ վերոնշյալից բխող գործընթացն, այսպես թե այնպես, պետք է կայանար։ «Երբ նախագիծն ընդունվեց «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի, Սահմանադրության և այլ նորմերի կոպիտ խախտումներով, իշխանական խումբն ապացուցեց, որ որևէ օրինազանցության հանցակից լինելու վախ չունի։ Սա նշանակում է, որ բոլոր դիմակները մի կողմ են նետվել։ Ստեղծվել է մի պատկեր, երբ բոլորի աչքերը պետք է բացվեն։ 

Հայտնվել ենք մի իրավիճակում, ինչպիսիք լինում էին Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակ։ Այսօր որևէ մեկը չի ուզում թաքցնել, որ նպատակի հիմքում անգրագետ մոտեցումն է։ 

Այսինքն, եթե իշխանության է եկել նոր խումբ, ապա բոլոր հաստատություններում պետք է հայտնվեն հենց այդ խմբի ներկայացուցիչները։ Այս մոտեցումը որքան անգրագետ է, նույնքան նաև վտանգավոր է։ Այս իրավիճակն իր մեջ նաև ազգային անվտանգության շատ սպառնալիքներ ունի, և խոսքը միայն Հայաստանի վարկանիշի մասին չէ։ 

Իշխող քաղաքական խումբը, ըստ էության, ասում է՝ օրենքն ու իրավունքը նշանակություն չունեն, սա քաղաքական անհրաժեշտություն է, և ըստ այդ անհրաժեշտության ենք գործելու։ Այս ամենի արդյունքում, փաստորեն, «հուղարկավորվեց» նաև անմեղության կանխավարկածը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց իրավապաշտպանը՝ նկատելով, որ այս ամենը կառավարվում և իրագործվում է ամենաբարձր՝ վարչապետի մակարդակով։ 

Այդուհանդերձ, Լարիսա Ալավերդյանն իր հաջորդ դիտարկումներում մի փոքր լավատես է։ «Կարծում եմ՝ Հայաստանը պետք է ապացուցի, որ քաղաքակրթական աշխարհի մասն է կազմում, որ պատմական և քաղաքական զարգացման հազարամյակների ճանապարհ է անցել՝ անկախ նրանից, թե հանրաքվեն ինչ արդյունքներ կունենա։

 Բայց ես, այնուամենայնիվ, չեմ հավատում, որ 650 հազար մարդ կհամաձայնի մասնակցել Սահմանադրության տապալման և սահմանադրական հեղաշրջման գործընթացին։ Իրականում այդ գործընթացի մեջ ժողովրդին ընդգրկելու նպատակը ժողովրդին հանցակից դարձնելն է։

 Չէ՞ որ կարող էին փոփոխությունն ընդունել նույն իշխող քաղաքական ուժի միջոցով։ Մենք պետք է հասկանանք բարոյական, գիտական, գիտակցական բոլոր ռեսուրսների միավորման անհրաժեշտությունը։ 

Եվ այս առումով պետք է ոչ թե համարժեք ձևով ատելություն, հայհոյանքներ ու թշնամություն տարածել, այլ պարզապես աշխատել ժողովրդի հետ»,-ասաց մեր զրուցակիցը։ 

Նա շեշտեց, որ այս գործընթացը դուրս է իրավական տիրույթից, ինչը զուտ կարծիք չէ, այլ բազմաթիվ իրավաբանների, իրավապաշտպանների կողմից հիմնավորված գնահատական։ «Անկախ նրանից, թե որ քաղաքական ուժն են ներկայացնում, և ստեղծված իրավիճակում ի՞նչ մեղքի բաժին ունեն նաև այդ ուժերը, միևնույն է, պետք է հստակեցնենք, որ խնդիր կա. 

Հայաստանում օրը ցերեկով տապալում են Սահմանադրությունը, դա անում են ոգևորված և ուզում են ապացուցել, որ սա է մեր հաղթական ճանապարհը։ Այս ամենը համաշխարհային գլոբալացման ամենացածր որակի կենտրոնների աշխատանքի արգասիքն է։ Վահագն Հովակիմյանը հայտարարեց, որ նմանատիպ գործընթաց է եղել Ուկրաինայում և Մոլդովայում։ 

Բայց «մախաթը տոպրակի մեջ երկար չես պահի»։ Այսինքն, Հայաստանում կիրառվում են հենց այն նույն մանիպուլ յատիվ մեթոդները, որոնք նշված երկու երկրներին տանում են վերին աստիճանի վտանգավոր զարգացումների ճանապարհով։ 

Այդուհանդերձ, հաշվի առնելով մեր աշխարհագրական դիրքն ու աշխարհաքաղաքական իրավիճակը, կարծում եմ, Վ. Հովակիմյանին պետք է շնորհակալություն ասել, որ հայտնել է, թե ինչ մոդելի մեջ ենք։ Այո, գիտեմ, որ այդքան էլ բարվոք վիճակում չէ հանրության իրավական գիտակցությունը, բայց հասցեն ու թիրախը հենց այստեղ են։ 

Հստակ աշխատանք պետք է կատարեն իրական հասարակական կազմակերպությունները, քաղաքական միավորները։ 

Բացատրական աշխատանքի մեջ պետք է ներգրավվեն բոլոր գիտակից հատվածները, որ հանկարծ ժողովրդին չմտցնեն ծուղակը՝ հայտարարելով, թե «դուք այդ հանրաքվեին մասնակցում եք՝ կոռուպցիոներներին և վտանգավոր մարդկանց հանելու համար»։ 

Հիմքում հենց այս լեքսիկոնն է լինելու, մինչդեռ այդ պրիմիտիվ բանաձևի ներքո տեղի է ունենալու Սահմանադրության տապալում և սահմանադրական կարգի հեղաշրջում»,-հավելեց Լ. Ալավերդյանը։ Միևնույն ժամանակ, նա շեշտեց, որ պետք է անզիջում պայքար լինի ատելության խոսքի դեմ։ 

«Պետք է բոլորը պայքարեն հայհոյախառն արտահայտությունների, մարդկանց արժանապատվությունը ցեխի հետ խառնելու վարքագծի դեմ։ Այդ պայքարը պետք է բոլորի կողմից լինի՝ անկախ քաղաքական կողմնորոշումներից։ 

Շատ հետաքրքիր է՝ ով կասի՝ չէ՛, պետք է հայհոյե՞լ։ Ընդհանրապես գիտակից հատվածը այսօրվանից պետք է ուղղակի ցույց տա, որ մենք ավելի շատ ենք, քան հայհոյողները։ Համոզված եմ՝ հայհոյողները մի քանի հազար էլ չեն լինելու»,-ընդգծեց նա։ 

Ամփոփելով ու խոսելով նկարագրված իրավիճակի, գործընթացների հնարավոր հետևանքներից՝ Լարիսա Ալավերդյանը շեշտեց, որ իհարկե, միջազգային արձագանքները կարևոր են, բայց ավելի շատ կարևոր է հատկապես մեր իսկ գնահատականը.

 «Անգամ ամենալավ արձագանքին ուշադրություն չի դարձնելու Հայաստանը, և մեզ համար դա չէ կարևոր։ Մեզ համար մեր գնահատականն է կարևոր, մեր դիմադրությունը և ճիշտ ուղու վրա կանգնելու անհրաժեշտությունը»։

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ