Հա­յաս­տա­նի ցու­ցաս­րա­հը տա­րեց­տա­րի մեծանում է

regnum.ru-ն «Հայաստանի ռազմարդյունաբերական համակարգը ներկայացրել է իր տեխնոլոգիական թռիչքը «Армия-2019»-ում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ռուսաստանը և իր ՀԱՊԿ-ի դաշնակիցներ Հայաստանը, Ղազախստանը և Բելառուսը ամեն տարի ակտիվ մասնակցություն են ունենում միջազգային ռազմա-տեխնիկական «Армия» ցուցահանդեսի ցուցադրություններում:

Ընդ որում, պետք է նշել, որ Հայաստանի ցուցասրահը տարեցտարի աճում է ինչպես մակերեսով, այնպես էլ ցուցադրած նմուշների քանակով: Այս տարի ցուցահանդեսին ներկայացվել է հայկական 12 ընկերությունների արտադրանք: Բացի դա, հայկական պատվիրակությունը, ըստ ավանդույթի, ներկայացված էր ամենաբարձր մակարդակով՝ ի դեմս պաշտպանության նախարարի, և հանդիպումների գործնական ծրագրի շրջանակներում ռուսական արտադրողների հետ կնքվել են առայժմ անհայտ սպառազինությունների գնման մի շարք պայմանագրեր:

Իսկ ի՞նչ նորարարություններ էին ներկայացրել հայկական զինագործները: Հայաստանի արտադրողների մոտ վերջին տարիներին նկատվում է ջերմատեսողական սարքերի մշակման և արտադրության տեխնոլոգիական թռիչք: Նման տիպի սարքերի շարքում ամենահետաքրքիրը «Արագած» ընկերության ներկայացրած ջերմատեսողական սարքերի խմբաքանակն է, որոնցից որոշները ցուցադրվում էին առաջին անգամ: Առաջին հերթին հետաքրքիր է հետևակի մարտական մեքենա БМП-2-ի նշանառուի համար նախատեսված կոմբինացված (օպտիկական և ջերմատեսողական) նշանոցը, որը հնարավորություն է տալիս տեսնել «տանկ» տիպի նշանակետը 9,2 կիլոմետրից և տարբերակել այն 3,3 կիլոմետրից:

Ընդ որում, այս սարքերը հաջողությամբ աշխատում են նաև վատ եղանակային և ծխաքողարկումային պայմաններում: Իհարկե, չի կարելի ասել, որ այս սարքերը առանձնահատուկ են, բայց կարող են լիարժեք մրցակցել նմանատիպ այլ սարքերի հետ իրենց «գին-որակ» հարաբերակցությամբ: Նմանատիպ ջերմատեսողական սարք է մշակված նաև Т-72А տանկի նշանառուի համար: Բացի նշվածից, ներկայացված էին նաև դիտողական ջերմատեսողական սարք (մեքենայի արձանագրում 8 կիլոմետրից և տարբերակում 4,2 կիլոմետրից), «Ֆագոտ» հակատանկային հրթիռային համակարգի ջերմատեսողական սարք (մեքենայի արձանագրում 6 կիլոմետրից և տարբերակում 4,2 կիլոմետրից) և այլն:

Մի խոսքով, ներկայացված սարքերը ցույց էին տալիս, որ լուրջ քայլեր են կատարվում Հայաստանի զինված ուժերը ջերմատեսողական ժամանակակից սարքերով զինելու ուղղությամբ, ընդ որում, որոշ սարքեր անգամ ունակ են հետաքրքրել ոչ հարուստ այն երկրներին, որոնք օգտագործում են խորհրդային նմուշի զրահատեխնիկա և այլ սպառազինություն: 

Հայաստանը առաջընթաց է արձանագրել նաև լիարժեք ռադիոլոկացիոն կայանների ստեղծման գործում: Ներկայացված ամենատարածված և հայտնի մոդելը «Երևանի կապի միջոցների գիտահետազոտական ինստիտուտի» MJ-25 ռադիոլոկացիոն կայանն է: Դա երկկոորդինատային մետրային դիապազոնի մասնակի ստացիոնար ավտոնոմ ռեժիմով (առանց անձնակազմի) օրական 24 ժամ աշխատող կայան է, որն ունակ է «տրանսպորտային ինքնաթիռ» տիպի նշանակետը հայտնաբերել 400, «կործանիչ» կամ «ուղղաթիռ» նշանակետը՝ 300, «թևավոր հրթիռը»՝ 100 և «անօդաչու թռչող սարքը»՝ 50 կիլոմետրից: Ընդ որում, մետրային դիապազոնը հնարավորություն է տալիս նկատել անգամ քիչ տեսանելի օբյեկտները:

Այս մշակումը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ամբողջ տարածքը պատել խտացված ռադիոլոկացիոն դաշտով: Երկրորդ ուղղությունը եռակոորդինատային սանտիմետրային S-դիապազոնային ռադիոլոկացիոն կայաններն են: Սրանցից ամենամեծը ՝ MARK5.3D-ն, որը կշռում է 17 տոննա, ունակ է 6 քմ մակերեսով նշանակետը հայտնաբերել 450, 2 քմ-ն՝ 350 և 0,1 քմ-ն՝ 150 կիլոմետրից, ընդ որում, նշանակետի հայտնաբերման մաքսիմալ բարձրությունը 400 կիլոմետր է, իսկ միաժամանակյա հայտնաբերվող նշանակետերի քանակը կարող է հասնել 300-ի:

Պետք է նշել, որ ռադիոլոկացիոն կայանների ստեղծման գործում մեծ առաջընթաց կա, և անգամ այդ համակարգերի մեջ սկսել են ինտեգրել ոչ ստացիոնար զենիթահրթիռային «Իգլա-С» և «Վերբա» համակարգերը: Ստացվում է, որ զենիթահրթիռային համակարգի օպերատորին արդեն պետք չի լինի տեսնել նշանակետը՝ դա անմիջապես երևալու է էկրանի վրա, և կհեշտանա խոցելը:

Հայաստանում շարունակում է զարգանալ նաև անօդաչու ավիացիան: Առաջին անգամ ցուցահանդեսին ներկայացել էր «UAV Lab LLC» մասնավոր ընկերությունը, որը ներկայացրել է սեփական արտադրության անօդաչու թռչող սարքերի երեք մոդելներ: Առաջինը «Բզեզ» անվանված կվադրացիկլ-կամիկաձեն է, որի մարտական օգտակար բեռը 4,6 կիլոգրամ է, իսկ թռիչքի հեռավորությունը՝ 8 կիլոմետր:

Ըստ մշակողի խոսքերի, բեկորային-ֆուգասային պայթուցիկի ազդեցության գոտին 400 քառակուսի մետր է: Երկրորդ նմուշը՝ UL-300 անօդաչու թռչող սարքը, ինքնաթիռային տիպի է և հիշեցնում է իսրայելական Orbiter2 անօդաչու թռչող սարքը: UL-300- ի թռիչքի հեռավորությունը 50 կիլոմետր է, և այն կարող է օդում մնալ մինչև 3 ժամ:

Այդ սարքը կարող է օգտագործվել ինչպես որպես հետախույզ, այնպես էլ որպես խոյահարող ինքնաթիռ (անհրաժեշտության դեպքում կարող է կրել 2 կիլոգրամ քաշով պայթուցիկ): Ընկերության ներկայացրած երրորդ՝ UL-100 մոդելը իրենից ներկայացնում է փոքրիկ «թռչող թև», որը կարող է օդում գտնվել մինչև 70 րոպե և ունի 18 կիլոմետր շառավղով թռիչքի շրջագիծ:

Առաջին երկու մոդելները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ նրանք հնարավորություն են տալիս մարտի դաշտում խոցել թիրախները մեծ ճշգրտությամբ, գումարած դրան, սրանք ավելի էժան են, քան Իսրայելի կողմից արտադրված նմանատիպ անօդաչու թռչող սարքերը: Նույնիսկ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ իսրայելական անօդաչու թռչող սարքերը տեխնիկապես գերազանցում են հայկականին, խոյահարող սարքերի դեպքում կարևոր է ինչպես քանակը, այնպես էլ գինը, քանի որ դրանք մեկանգամյա օգտագործման են:

Պետք է նշել, որ Հայաստանում լուրջ մրցակցություն կա անօդաչու թռչող սարքերի ստեղծման ոլորտում, առնվազն հինգ ընկերություններ փնտրում են իրենց տեղը պաշտպանության պետական պատվերի ոլորտում, ընդ որում, այդ ընկերություններից միայն մեկն է պետական (Ա.Խանփերյանցի անվան ռազմական ավիացիոն ինստիտուտ): Ցուցահանդեսում ցուցադրվել է նաև հենց այդ կազմակերպության «Բանակ -55M» անօդաչու թռչող սարքի բազային մոդելը, որը ներկայումս լայնորեն օգտագործվում է հայկական զինված ուժերում:

Կամո Խաչիկյան