Հե­տև­ո­ղա­կան­գրոհ դա­տա­կան հա­մա­կար­գի ուղ­ղու­թյամբ

Ազգային ժողովը հինգերորդ փորձից՝ ձայների 99 կողմ, 22 դեմ հարաբերակցությամբ Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնում ընտրեց նախագահի ներկայացրած թեկնածուին՝ Վահե Գրիգորյանին։

Իհարկե, Գրիգորյանը նախագահի թեկնածուն է հարաբերականորեն, որովհետև ակնհայտ է՝ նրա թեկնածության լոբբինգով զբաղված էին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա՝ խորհրդարանական մեծամասնությունը, և Արմեն Սարգսյանն, ըստ էության, տեղի տվեց իշխանության ցանկություններին։ Իշխանությունն ամբողջովին անտեսեց հնչած մտահոգությունները, որ Գրիգորյանի առաջադրումը խոցելի է իրավական լեգիտիմության տեսանկյունից ու նաև որոշակի խնդիրներ է հարուցում այն հանգամանքը, որ ՍԴ նորընտիր անդամը քաղաքական առումով անաչառ լինել չի կարող։

Անմիջապես ընտրությունից հետո Գրիգորյանը հույս է հայտնել, որ Հրայր Թովմասյանի հետ արդյունավետ կաշխատեն՝ ինչ տևողությամբ էլ լինի: Բարձր դատարանի նախագահի պաշտոնը իշխանափոխությունից հետո էլ շարունակում է զբաղեցնել նախկին ՀՀԿ-ական պատգամավոր Հրայր Թովմասյանը, բայց Գրիգորյանը չէր թաքցրել՝ պատրաստ է աշխատել նաև ՍԴ նախագահ:

«Որքան էլ որ ձեր համար շատ տարօրինակ կարող է հնչի, ես այն պատկերացնում է բացառապես արդյունավետ՝ ինչ կարգավիճակում և ինչ տևողությամբ էլ որ դա կլինի»,-հիմա ասում է նա:

Թվում է՝ «համատեղ արդյունավետ աշխատելու» և ՍԴ նախագահ դառնալու պատրաստակամության մասին հայտարարությունները հակասական են, սակայն դա այդպես է միայն առաջին հայացքից։ Վահե Գրիգորյանը կամ նրան սատարող իշխանությունը փորձելու են հասնել Հրայր Թովմասյանի հրաժարականին ու ՍԴ նախագահի պաշտոնում Գրիգորյանի ընտրությանը, ու հենց դրան է միտված ՍԴ նորընտիր անդամի «ինչ կարգավիճակում և ինչ տևողությամբ» ձևակերպումը։ Չմոռանանք նաև, որ իշխանության որոշ պատգամավորներ ու նաև Նիկոլ Փաշինյանի թիմի հետ սերտ հարաբերություններ ունեցող նախկին զինդատախազ Գագիկ Ջհանգիրյանն ակնարկել են ՍԴ կազմի արմատական վերանայման մասին։

Իհարկե, դեռ պարզ չէ՝ դա տեղի կունենա վեթթինգի ու իրավական-օրենսդրական կարգավորումների՞ միջոցով, թե՞ գործ կունենանք ԲԴԽ նախադեպի հետ, երբ խորհրդի անդամների կեսը հրաժարական տվեց՝ իշխանությանը հնարավորություն տալով ԲԴԽ-ն համալրել «սեփական» կադրերով։

Վեթթինգն, ըստ էության, մեկնարկել է, ու դրա համար անհրաժեշտ չեղան նույնիսկ օրենսդրական փաթեթի ընդունում կամ գործող օրենսդրության փոփոխություններ։

Նիկոլ Փաշինյանի մայիսի 20-ի ելույթը ու դատարանների մուտքերի արգելափակումը դարձան այն իրադարձությունները, որոնք տվեցին գործընթացի փաստացի մեկնարկը։

Մի քանի օր առաջ խորհրդարանի փոխխոսնակ Լենա Նազարյանն ասել է, որ դատավորների վեթթինգով զբաղվելու է ԲԴԽ-ն։

Համենայն դեպս, օրենսդրական փոփոխությունների միջոցով այդ թեզն, ըստ ամենայնի, ամրագրվելու է ԱԺ-ի կողմից։ Սա արդեն իսկ ուրվագծում է այն մոտիվացիան, որի պատճառով անցյալ օրերին «ինքնաբուխ» հրաժարականներ էին տալիս ԲԴԽ անդամները։ Բարձրագույն դատական խորհուրդը շուտով կհամալրվի իշխանության վստահությունը վայելող իրավաբաններով, որոնք էլ փաստորեն կիրականացնեն մյուս դատավորների, այսպես կոչված, «զտման» գործընթացը։ Սա, ըստ էության, վեթթինգի ոչ տոտալ, այլ մասնակի կիրառման փորձ է, որի հետևանքով դատական համակարգը կձերբազատվի որոշ անցանկալի դատավորներից, սակայն ինստիտուցիոնալ առումով դարձյալ կմնա գործադիր իշխանության կցորդը։ Կարճ ասած՝ ոչ թե վերանում, այլ փոխվում է դատական համակարգի քաղաքական «տանիքը»։

Նույն սցենարն է գործելու նաև ՍԴ-ում։ Վահե Գրիգորյանի ընտրությունից հետո Հրայր Թովմասյանը թերևս պետք է «հասկանա» (իսկ նրան իշխանություններն ու, իշխանություններից առավել, Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մոլի կողմնակիցները պարբերաբար «հասկացնում» են ), որ եկել է ՍԴ նախագահի պաշտոնից իր հեռանալու ժամանակը։ Այս դեպքում՝ վեթթինգը ՍԴ-ում կիրականացվի, այսպես ասած, մասնակի, ինչի հետևանքով Թովմասյանը նույնիսկ կարող է պահպանել դատավորի պաշտոնը, հակառակ պարագայում՝ ՍԴ «հնազանդեցման» գործընթացը կիրականացվի օրենսդրական փոփոխություններով ու դատավորների առնվազն մի մասի պաշտոնանկությամբ։

Իհարկե, շատ դժվար է ասել՝ ինչի կբերեն նման փոփոխությունները, սակայն արդեն ակնհայտ է՝ հեղափոխության թիմը հետևողականորեն գրոհում է դատական համակարգի ուղղությամբ։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ