Իշխանությունը բացահայտեց վեթթինգի էությունը. խնդիրը վերահսկելի դատական համակարգ ունենա՞լն է

Վեթթինգը վերջին օրերին դարձել է Հայաստանում ամենագործածվող բառերից մեկը։ Ենթադրվում է, որ դատավորների զտման գործընթացում ուսումնասիրվելու են նրանց եկամուտների ու գույքի օրինականությունը, քաղաքական ու հանցագործ աշխարհի հետ ունեցած առնչությունները, նաև՝ մասնագիտական հմտությունները։ Բազմաշերտ ու բարդ գործընթաց, մանավանդ, երբ խոսվում է ալբանական մոդելի մասին, որն առնվազն հակասական կարծիքների ու արձագանքների է արժանացել։ Հայաստանում ոչ միայն բարձրակարգ իրավաբանների լուրջ դեֆիցիտ կա, այլ նաև վիճահարույց է, թե ովքեր պետք է իրականացնեն նույն վեթթինգի գործընթացը, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ, այսպես կոչված, քննիչ հանձնաժողովների ձևավորման համար շատ խիստ չափանիշներ են սահմանվում։

Արդյո՞ք իշխանության նպատակն իրապես անկախ, հասարակության վստահության ռեսուրսն ունեցող դատական համակարգի կայացումն է, թե՞ խնդիրը վերահսկելի «արդարադատություն» ունենալն է։ Այս հարցը չունի միանշանակ պատասխան, քանի որ զուգահեռ տեղի են ունենում իրադարձություններ, որոնք, մեղմ ասած, կասկածի տակ են դնում կառավարության անկեղծությունը։ Օրինակ՝ ակնհայտ է, որ նախագահ Արմեն Սարգսյանի կողմից ՍԴ դատավորի պաշտոնի համար Վահե Գրիգորյանի թեկնածության առաջադրումը միանշանակ չի ընդունվել հասարակության ու քաղաքական ուժերի կողմից։

Մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ տեսանելիորեն հարված է հասցվել նախագահի՝ առանց այն էլ սահմանափակ լիազորություններին՝ ՍԴ-ում հեղափոխության թիմի համար յուրային անդամ, իսկ հետո նաև՝ գուցե նախագահ ունենալու համար։ Անկախ Վահե Գրիգորյանի մասնագիտական ու մարդկային որակներից՝ նա ՍԴ անդամի թեկնածու առաջադրվելու իրավական խնդիր ունի։ ԱԺ կանոնակարգը հուշում է, որ նախագահը խորհրդարանին պետք է առաջարկի նոր թեկնածու, իսկ Գրիգորյանը «նոր» չէ, որովհետև նրա թեկնածությունն արդեն իսկ մեկ անգամ առաջադրվել է նախագահի կողմից, սակայն մերժվել է նախկին խորհրդարանի քվեարկությամբ։ Այսինքն՝ խորհրդարանական մեծամասնությունը գոնե պետք է պահեր խնդրի ֆորմալ կողմը ու նախ հանդես գար օրենսդրական փոփոխություններ իրականացնելու նախաձեռնությամբ՝ նախագահի վրա քաղաքական ճնշում բանեցնելուց առաջ։

Հեղափոխության թիմն իրեն այդպիսի նեղություն չի տվել, ինչը կարող է վտանգավոր նախադեպ դառնալ հենց վեթթինգի գործընթացի համար։ Եթե քաղաքական կոնյուկտուրան ու շահերը գերակա պետք է լինեն լեգալ ընթացակարգերի նկատմամբ, ապա մեծ է մտավախությունը, որ վեթթինգի գործընթացի արդյունքում դատական իշխանությունը ոչ թե անկախ, այլ գործադիր իշխանության կողմից ավելի վերահսկելի կդառնա։ Մյուս կողմից՝ վեթթինգի գործընթացի լեգիտիմության կարևոր նախապայման է համարվում քաղաքական ու հասարակական կոնսենսուսը։ Դատելով խորհրդարանական մեծամասնության վարքագծից՝ դժվար է ակնկալել քաղաքական կոնսենսուս, որովհետև գործընթացը, եթե հավատանք «Իմ քայլը» խմբակցության ղեկավար Լիլիթ Մակունցի հայտարարությանը, մեկնարկել է ամիսներ առաջ, փաստորեն՝ առանց ընդդիմության մասնակցության։

Եթե իշխանությունը չվերանայի իր քաղաքականությունը, կարող ենք, ի վերջո, չունենալ գործընթաց, որը կհանգեցնի դատական անկախ համակարգի կայացմանը։

Ասվածի համատեքստում խիստ սկզբունքային է դատական ռեֆորմի իրականացումը բացառապես Հայաստանի Սահմանադրության ու միջազգային պարտավորությունների համատեքստում, ինչի հավանականությունը դեռ որ չի երևում։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ