Երևան, 07.Փետրվար.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ


Ինչպե՞ս թույլ չտալ, որ ուղեղը ծերանա ու «ժանգոտվի»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Մենք գիտենք, որ...

Գլուխկոտրուկները, ռեբուսները, խաչբառերը, սուդոկուն և այլ տրամաբանական խաղերը մարզում են ուղեղը, թույլ չեն տալիս «ուղեղին ժանգոտվել», զարգացնում են հիշողությունը, մեծացնում մտավոր զարգացածությունը և մարդկանց դարձնում են ավելի խելացի: Ընդ որում, զբաղվել դրանցով խորհուրդ է տրվում ինչպես մեծահասակներին, այնպես էլ երեխաներին:

Իրականում այս հարցը շատ վիճելի է:

Իհարկե, ոչ ոք չի վիճում, որ անհրաժեշտ է զարգացնել ինտելեկտը և ակտիվ պահել ուղեղը, բայց իրականում ոչ միշտ է, որ այն, ինչ համարվում է օգտակար, իրականում իրոք օգտակար է: Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում նեյրոֆիզիոլոգները ներկայացրել են տրամաբանական խաղերի օգտավետության հետաքրքիր, երբեմն անգամ միմյանց հակասող հետազոտությունների արդյունքներ: Օրինակ՝ բրիտանացի գիտնականները ներկայացրել են մի հետազոտության արդյունք, ըստ որի, խաչբառերի լուծումը և նման այլ գործողությունները բերում են ուղեղի «երիտասարդացման»: Դուբլինի Տրինիտտի համալսարանի պրոֆեսոր Իեն Ռոբերտսոնը և նրա կոլեգաները հաստատում են, որ տրամաբանական խնդիրների լուծումը ակտիվացնում է ուղեղի արյան շրջանառությունը, այսինքն՝ ուղեղը մարզվում է, և հետևաբար դա անհրաժեշտ է ծերերին: Այնուամենայնիվ, նրանց կոլեգաները Չիկագոյից այդ եզրակացության մեջ որոշակի ճշտում են մտցրել: Ըստ նրանց, սկզբնական շրջանում այդ տրամաբանական խաղերը իրոք ակտիվացնում են ուղեղը և, հետևաբար, դանդաղեցնում ուղեղի ծերացումը, բայց եթե ծեր մարդու մոտ արդեն իսկ առաջացել է Այցհեյմերի հիվանդություն, ապա ուղեղի այդպիսի ակտիվացումը մոտավորապես կրկնակի արագությամբ ակտիվացնում է նաև հիվանդության զարգացումը: Այսինքն, դրանք հակացուցված են ծերերին, քանի որ վերջ ի վերջո տարիների հետ բոլորի մոտ էլ զարգանում է այդ հիվանդությունը: Բրիտանական բժշկական հետազոտությունների խորհրդի մի խումբ գիտնականներ՝ Էդրիան Օուենի ղեկավարությամբ, մեկ այլ հետազոտություն են իրականացրել: Նրանք փորձել են պարզել, թե ինչպես կարող են տրամաբանական խաղերը զարգացնել հիշողությունը և ինտելեկտը: Դրա համար ընդհանուր ինտելեկտուլ զարգացման համար նախատեսված համակարգչային խաղերը փորձարկել են 11 000 կամավորների մասնակցությամբ: Սկզբից բոլորն անցել են հիշողության և ինտելեկտի թեստավորում, ապա 6 շաբաթվա ընթացքում օրվա մեջ ամենաքիչը 10 րոպե զբաղվել են այդ «խաղերով», այսինքն՝ «մարզել» են ուղեղները, որից հետո կրկին թեստավորվել են: Արդյունքում արձանագրվել է, որ նրանց ինտելեկտուալ զարգացումը աճ չի արձանագրել, մնացել է նույն մակարդակին: Ստացվում է, որ այդ «զարգացնող» խաղերն անիմաստ են: Այնուամենայնիվ, եթե փորձենք ավելի հեռուն գնալ, ապա կստացվի, որ ուղեղի համար անիմաստ է ցանկացած մտավոր ակտիվություն: Բայց այդպես չէ: Ուղղակի պետք է արձանագրել, որ այդ ինտելեկտուալ խաղերը մի առանձնահատկություն ունեն՝ դրանք մոնոտոն են, ունեն նույնանման լուծումներ և սկզբունքներ: Այսինքն, մեկ անգամ լուծելով խնդիրը՝ հետագայում նմանատիպ խնդրի լուծումը դադարում է ուղեղի համար նորություն լինել, այսինքն՝ ուղեղն այլևս չի զարգանում: Իսկ ինչպե՞ս մարզել ուղեղը: Գիտնականները գտնում են, որ լավագույն ձևը լեզուներ սովորելն է: Նոր լեզուն լրիվ նոր բան է ուղեղի համար: Սակայն այստեղ ևս կարող է առաջանալ մոնոտոնություն, քանի որ որոշակի լեզվային խմբերում առկա են նմանություններ:

Ներկայումս գիտնականները գտնում են, որ ուղեղի լավագույն մարզումը և մտավոր երկարակեցության գրավականը սովորական շփումն է և ակտիվ սոցիալական գործունեությունը: 2001 թվականին Բրեդլի և Կրեյգ Ուոլքինս եղբայրները դոկտոր Մակատո Սուձուկիի հետ հրատարակել են իրենց 25 տարվա աշխատանքի արդյունքը՝ «Ինչո՞ւ ճապոնացիները չեն ծերանում» վերնագրով, որտեղ նկարագրում են աշխարհի ամենաերկարակյաց համարվող Օվկիանիայի բնակիչների կյանքը: Ըստ հետազոտողների, այդ մարդիկ ցանկացած տարիքում կապ են պահպանում հարազատների և ընկերների հետ, գտնում են նոր հետաքրքրություններ և հոբբիներ, իրենց կյանքի կեսին կորցրած ծերերը չեն շտապում ապրելու տեղափոխվել իրենց երեխաների մոտ և նախընտրում են իրենց գործերը վարել առանց ուրիշի օգնության, տեսնել նոր վայրեր, գտնել նոր ընկերներ և ձեռք բերել նոր գիտելիքներ: Փաստացի, «ուղեղի ժանգոտման» և ծերացման պատճառը ծուլությունն է և կյանքի մոնոտոնությունը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

 

Ֆինլանդիայի ամենամեծ արևային էլեկտրակայանի գործարկումը չի ընթացել ժամանակացույցով«Հույս չունեմ, որ այստեղից կպրծնեմ, երկնքից կրակ է թափվում». Սերյոժա Փանոսյանն անմահացել է սեպտեմբերի 29-ին Հադրութում. «Փաստ»Արդարադատության նախկին փոխնախարար Տրոպինը խեղդվել է լոգարանումԵրբ եկեղեցու դեմ ճնշումը դառնում է միջազգային օրակարգ Երբ Մոսկվայում չեն վստահում Երևանին Նոր միջուկային մրցավազքի վերսկսման վտանգները. «Փաստ»Փեսացուն սրտի կաթված է ստացել իր հարսանիքի ժամանակՄեկնարկել է ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը (լուսանկարներ) Աղոթք նեղության ժամին Որտե՞ղ է իրականում թաքնված շան գլուխը. «Փաստ»ԵՄ երկրներ ձուկ և ձկնամթերք արտահանելու նպատակով կկատարվեն օրենսդրական փոփոխություններ. «Փաստ»«Փաշինյանի նպատակն իր թիմի և կողմնակիցների հոռետեսությունը փարատելն է». «Փաստ»Ինչպես թույլ չտալ ձայների փոշիացում. «Փաստ»Մրցանակային «եղբայրություն»... հազարավոր զոհերի, զրկանքների ու բռնագաղթի հաշվին. «Փաստ»Ի՞նչ են ցույց տալիս Ռոբերտ Քոչարյանի ասուլիսի դիտումներն ու արձագանքները. «Փաստ»Հիմա ինչի՞ց են «նեղված» քպականները. «Փաստ»Ռուսական ուժերը գիշերային հարվածներ են հասցրել Ուկրաինայի էներգետիկ օբյեկտներին Լավ հանդիպում էր, մրցում էին երկու շատ ուժեղ թիմեր․ Սպերցյանը՝ «Զենիթի» հետ խաղի մասին Հումորիստ Նուրլան Սաբուրովին արգելվել է մուտք գործել Ռուսաստան 50 տարով․ ո՞րն է պատճառը «Արարատ 73» ֆիլմի պրեմիերան, կարմիր գորգը, հայտնի հյուրերն ու ԽՍՀՄ ֆուտբոլի պատմական գավաթը ԵԱՀԿ-ն աշխատում է Եվրոպայում պատերազմը կանխելու ուղղությամբ. Սինիրլիօղլու Լիլի Մորտոն երեխայի է սպասում (լուսանկարներ) Իտալիայում տեղի է ունենում ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը (տեսանյութեր) «Ալ Նասրը» երկրորդ խաղում անընդմեջ հասավ հաղթանակի առանց Ռոնալդուի (տեսանյութ) «Հըզբոլլահի» հետախուզության ղեկավարը հրաժարական է տվել Արցախի թեմի առաջնորդը նամակով դիմել է ԱՄՆ փոխնախագահին Խոշոր ավտովթար՝ Երևանում. Հանրապետության հրապարակում «Honda»-ն բախվել է կայանված «Lexus»-ին, անցել կանաչ գազոնի վրայով, կոտրել հետիոտնի համար նախատեսված լուսակիրն ու ցուցանակը և գլխիվայր շրջվել. կա վիրավոր25-րդ ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությունը Անմահացած մեր տղաների մայրերի հետ հանդիպումից հետո դառնում ենք ավելի վճռական․ Ավանեսյան Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 4-6 աստիճանով․ եղանակն՝ առաջիկա օրրերին Զելենսկին ցանկանում է արդյոք խաղաղություն Ռուսաստանի հետ․ ԶԼՄ 2025-ին պետական բյուջեի օգտին բռնագանձվել է շուրջ 21 մլրդ դրամ Ռուսաստանում զգուշացրել են Ուկրաինային՝ բանակցություններից հրաժարվելու հետևանքների մասին Նորավան-Լծեն-Տաթև ավտոճանապարհը կցորդով տրանսպորտային միջոցների համար դժվարանցանելի է՝ անվաշղթաների կիրառմամբ Ազատի զորամասի 15 զինծառայողի մահվան գործով իրեղեն ապացույցներ են տարել դատարան Արթիկում փրկարարները, քրեական ոստիկաններն ու պարեկները փրկել են 24-ամյա աղջկա կյանքը․ օպերատիվ են գործել նաև Արթիկի շտապօգնության բժիշկներըԻնչ անել, եթե ղեկավար պաշտոններ զբաղեցնող անձանցից «WhatsApp»-ով հաղորդագրություն եք ստացել Ուժեղ քամու պատճառով ուղևորատար ինքնաթիռը չի կարողանում վայրէջք կատարել Մալագայի օդանավակայանում (տեսանյութ) Մարտ ամսվա տոնական և ոչ աշխատանքային օրերը Բախվել են «Toyota Rav 4»-ը և «Opel Zafira»-ն․ կան վիրավորներ Ռուբեն Ռուբինյան, մենակ թուրքերենով չի․ Ալիկ ԱլեքսանյանՆԳՆ ոստիկանությունը հորդորում է զերծ մնալ երեխաների հուզական վիճակը խաթարող տեսանյութ հրապարակելուց Եվս մեկ օր տաքսիով տեղափոխեցի մեր հայրենակիցներին, լսեցի բազմաթիվ կարծիքներ ու առաջարկներ. Նարեկ ԿարապետյանԱդրբեջանը բողոք է ներկայացրել հայ գեղասահորդների «Արցախ» ստեղծագործության անվան վերաբերյալ Պակիստանում մզկիթի պայթյունի զոհերի թիվը հասել է 31-ի Ոստիկանների համագործակցված միջոցառումների արդյունքում գողությունը թարմ հետքերով բացահայտվեց Հայտնաբերել են 15-ամյա տղայի դի՝ աջ քունքային հատվածում կրակոցի հետքով Երևանը հերթական կոլապսի շեմին է․ Վահագն ՎարագյանՀայտնի է անգլերենի լրացուցիչ միասնական քննությանը հայտագրման գործընթացի օրն ու ժամը Հետախուզվողների հայտնաբերում՝ համայնքային և քրեական ոստիկանների ձեռնարկած միջոցառումների արդյունքում