«Բեսպ­րե­դե՞լ», թե՞ իշ­խա­նու­թյան չգո­յու­թյուն

Շաբաթ օրը Արմավիրի մարզի Զարթոնք գյուղում արշալույսները խաղաղ չբացվեցին. համայնքը կամ նրա մեծամասնությունը պահանջում էր 23 տարվա գյուղապետ Պարույր Սարգսյանի հրաժարականը։ Դե, ինչ կա որ՝ սովորական իրավիճակ հետհեղափոխական Հայաստանում, որտեղ մարդիկ ճանապարհներ ու անգամ երկաթուղի են փակում ցանկացած հարցով։ Զարթոնքի առանձնահատկությունն այն էր, որ գյուղապետի կողմնակիցների ու հակառակորդների պայքարն ավարտվեց կրակոցներով, ինչի հետևանքով վեց մարդ տեղափոխվեց հիվանդանոց, երկուսը ձերբակալվեցին։ Լարվածությունը նույն օրն էլ հանգուցալուծվեց. գյուղապետը հրաժարական տվեց։ Ավարտվեց հերթական ոդիսականը, սակայն վստահաբար չենք կարող պնդել, որ այլևս նման իրավիճակներ չեն կրկնվելու Հայաստանի այլ քաղաքներում և գյուղերում։

Նույնիսկ էական էլ չէ այն հանգամանքը, որ այս կամ այն համայնքապետը աշխատել է նախկինների հետ, նախկինների օրոք, այդ հանգամանքն ինքնին հանցագործություն չէ ու չի կարող պատճառ լինել, որ տեղական պաշտոնյան պարտադիր հրաժարական տա։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ մեր գյուղապետների զգալի մասը իրենց համայնքները ղեկավարում են քսան և ավելի տարիներ, ինչն արդեն կոռուպցիայի բացահայտ դրսևորում է, որովհետև կառավարման լճացումը չի կարող չհանգեցնել դիսկրիմինացիայի՝ անգամ իդեալական մենեջերի պարագայում։ Էլ չենք ասում այն մասին, որ մեր համայնքապետներից շատերն իրենց պաշտոնը «նվաճել» են ոչ թե իրենց պրոֆեսիոնալ հատկանիշների, այլ այն բանի շնորհիվ, որ համապետական ընտրություններում համապատասխան տոկոսներ են «խփել» իշխանության կամ նրա թեկնածուի համար ու իրենց աթոռը ստացել են՝ որպես «ինդուլգենցիա»։ Պարույր Սարգսյանը նրանցից մեկն է, որ մինչև վերջին պահը կառչած մնաց իր աթոռից։ Այս երևույթը կա ու շատ դեպքերում ֆորս-մաժորային իրավիճակները հետևանք են տասնամյակների իրողությունների։ Մյուս կողմից՝ այսօրվա իշխանությունը հետևողականորեն պառակտում է հասարակությանը՝ նրան «սևերի» ու «սպիտակների», «հեղափոխականների» ու «հակահեղափոխականների», հների ու նորերի բաժանելով։ Պետական մակարդակով խրախուսվող թշնամությունը, ատելությունը սոցցանցերից տեղափոխվում ու մտնում են ցանկացած համայնք, դպրոց, հիմնարկ՝ ի դերև անելով ժողովրդավարական ինստիտուտները, ոչնչացնելով մարդկային հարաբերությունները, սոցիալական ինստիտուտները, կաթվածահար անելով պետական մարմինների աշխատանքը։ Ընդ որում՝ տեսանելի է, որ անհանդուրժողականությունն արդեն սպառնում է հեղափոխության թերևս առայժմ միակ ձեռքբերմանը՝ ժողովրդավարությանը։ Օրինակ՝ երեկ բերման են ենթարկվել #SutNikol նախաձեռնության անդամները՝ Երևանի փողոցներում գրաֆիտիներ անելու համար։ Ոստիկանության նման վարքագիծը ընդդիմադիր Նիկոլ Փաշինյանը դատապարտում էր, հիմա՝ որպես իշխանության առաջին դեմք, պարտավոր է հաշվի նստել այն իրականության հետ, որ իրեն կարող են նաև քննադատել, ընդ որում՝ ժամանակի ընթացքում նման քննադատությունները միայն շատանալու են։ Ու կարող են քննադատել տարբեր, աշխարհում ընդունված ձևերով:

Սակայն վերադառնանք Զարթոնքի դեպքերին, որոնց հանգուցալուծումը ևս արտառոց էր ու հերթական անգամ բացահայտվեց, որ մեր պետական համակարգը պարզապես չի աշխատում։ Ինչո՞ւ է գյուղերում ծագած լարվածությունը հանգուցալուծում ՊՎԾ պետ Դավիթ Սանասարյանը։ Սա ի՞նչ պրակտիկա է՝ Փաշինյանն ակամայից խոստովանո՞ւմ է, որ մարզպետները, տարածքային կառավարման նախարարն իրենց տեղում չեն, ժողովրդավարական Հայաստանը «կոմպրոմատներո՞վ» է աշխատում «անհնազանդ» գյուղապետների հետ, թե՞ ներդրվում է մի մեխանիզմ, որին մարդ նույնիսկ վախենում է բնորոշում տալ։ Սրանք հռետորական հարցեր չեն, որովհետև ՊՎԾ-ն ունի շատ կարևոր գործառույթներ, որոնցից որևէ մեկն առնչություն չունի այն «առաքելության» հետ, որը Դավիթ Սանասարյանն ու նրա թիմն իրականացնում են տարբեր համայնքներում, որտեղ առաջանում են ֆորս-մաժորային իրավիճակներ։ Խնդիրն այստեղ շատ ավելի խորքային է, քան կարող է թվալ առաջին հայացքից։ Եթե նույնիսկ ՊՎԾ միջամտությունից հետո այն որոշակի լուծում է ստանում, որը բավարարում է համայնքների բնակչությանը, միևնույն է՝ գործընթացն ապալեգիտիմացվում է, որովհետև տպավորություն է ստեղծվում, որ պետությունը կոշտ մեթոդներով միջամտում է տեղական ինքնակառավարմանը, ընդ որում՝ Արարատի մարզի գյուղերից մեկում դա արտահայտվեց ցայտուն ձևով, երբ Սանասարյանի միջամտության հետևանքով հրաժարական տված գյուղապետը համոզիչ հաղթանակ տարավ արտահերթ ընտրություններում։ Ժողովրդավարության հաստատումը պետք է տեղի ունենա լեգալ ընթացակարգերով, այլապես ստացվում է՝ մի «բեսպրեդելը» փոխարինվում է մյուսով:

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ