Բուհերի խորհուրդների՝ ձևական բնույթից բովանդակային դաշտ անցնելու ճանապարհը

Հայաստանի մի շարք պետական բուհերում հաստատվել են հոգաբարձուների խորհուրդների նոր կազմերը: «Էրազմուս+» բարձրագույն կրթության բարեփոխումների փորձագետ Միշա Թադևոսյանը, գնահատելով նոր կազմերը, մեզ հետ զրույցում նախ նշեց. «Հոգաբարձուների խորհուրդների նոր կազմերում քաղաքական պաշտոն ունեցող մարդիկ ընդգրկված չեն այն նույն համաչափությամբ, որը կար նախկինում: Օրինակ՝ նախկինում մենք ունեինք բավականին շատ մարզպետներ, որոնք այս պահին որևէ բուհի հոգաբարձուների խորհուրդներում չկան: Սակայն, դրա հետ մեկտեղ, մենք ունենք բուհեր, որտեղ հոգաբարձուների խորհուրդների կազմերում ընդգրկված են այժմյան պատգամավորներ, վարչապետի խորհրդական, օգնական: Ունենք հաստատություններ, որտեղ միաժամանակ կան նախարարի տեղակալներ, ինչը որոշակի առումով կարելի է գնահատել քաղաքականացվածության ներկայացվածություն: Բայց եթե նախկին իրավիճակի հետ ենք համեմատում, ապա միանշանակ պետք է ընդգծել դրական տեղաշարժի մասին, քանի որ ձևավորված կազմերում մենք արդեն իսկ հնարավորինս բացառել էինք policy–making կուսակցությունների ներկայացվածությունը: Հետևաբար, թերևս այս կազմերում միտումը դրական է»:

Փորձագետի խոսքով, կառուցվածքային առումով խորհուրդներում այս պահին փոփոխություններ չենք կարող ունենալ, քանի որ դրանք ձևավորվում են համաձայն Բարձրագույն կրթության մասին գործող օրենքի, որտեղ կան համապատասխան չափաբաժիններ. «Բայց, ինչպես գիտենք, այսօր մշակվում է «Բարձրագույն կրթության, գիտության և գիտահետազոտական գործունեության մասին» նոր օրենքի նախագիծը, որտեղ այդ ներկայացվածության չափաբաժինները տարբեր են: Այնտեղ ուսանողության մասնակցության տոկոսը բավականին ցածրացել է, և փոխարենը ավելացել է գործատուների մասնակցությունը, ինչը ևս դրական միտում է: Պետք է նշել նաև, որ այս հոգաբարձուների խորհուրդները կրկին ժամանակավոր են, քանի որ երբ նոր օրենքն ընդունվի, կրկին կունենանք փոփոխություններ»,–ասաց Մ. Թադևոսյանը:

Իսկ թե ինչ է ակնկալվում արդեն օրենքի փոփոխությունից հետո, փորձագետը նկատում է. «Անգամ գործող օրենքով այնպես չէ, որ խորհուրդների գործունեության շրջանակը սահմանափակ է: Այլ է դրանց իմպլեմենտացիոն դաշտը, այսինքն, թե ինչպես են դրանք աշխատում: Որպես կանոն, դրանք սկսել էին կրել ավելի շատ ֆորմալ բնույթ: Ոչ թե մասնակցայնություն, այլ՝ ստանդարտ ներգրավվածություն: Անդամներն իրենց քվեարկությամբ զուտ հաստատում էին այս կամ այն գործունեությունը: Բայց ենթադրվում է, որ այս փոփոխությունները կհանգեցնեն բովանդակային փոփոխության: Այսինքն, խորհուրդը չի լինի միայն որոշումները լեգիտիմացնող մարմին, կամ, օրինակ, միայն բուհի բյուջեն հաստատող, ռեկտորի կատարողականը գնահատող մարմին, այլ իրապես կլինի մի մարմին, որը կկարողանա պլանավորել բուհի առաջընթացը, հետևել, գնահատել բուհի ռազմավարությունը, զարգացնել բուհի գործունեությունն ու բովանդակային աշխատանք կատարել: Հուսով եմ՝ նոր օրենքով ավելի կհստակեցվի հոգաբարձուների խորհուրդների պատասխանատվությունը, որովհետև միայն պատասխանատվության հստակեցման դեպքում է հնարավոր մատնանշել այս կամ այն անձին, որը պատասխանատու է առաջացած խնդիրների լուծման համար: Կարծում եմ՝ նոր օրենք մշակողները հաշվի են առել այս դրույթը, և բարձրագույն կրթության մասին նոր օրենքում հոգաբարձուների խորհուրդների համար կունենանք ավելի բովանդակային գործառույթների շրջանակ, քան նախկինում էր»:

Ինչ վերաբերում է փոխնախարարների ներգրավվածությանը, փորձագետն ընդգծեց, որ չպետք է մոռանալ, որ բուհերը պետական հաստատություններ են:

«Հետևաբար, շատ կարևոր է պետական կառավարման համակարգի ներկայացուցչականությունը: Եվ եթե ոչ փոխնախարարները, ապա էլ ովքե՞ր պետք է այդ պետական մոտեցումները բերեն բուհ, որ պետության կողմից որդեգրված նպատակները, գերակա ուղղություններն իմպլեմենտացվեն պետական բուհերում: Բայց ունենք դեպք, երբ մի փոխնախարար ներկայացված է միանգամից մի քանի բուհերում: Այստեղ հարց է առաջանում, թե ներգրավված լինելով երեք կամ ավելի բուհերում՝ տվյալ անձը որքանո՞վ կարող է արդյունավետ և իրապես մասնակցային լինել բովանդակային աշխատանքներում: Ունենք ԿԳ ներկայացուցիչ, որը ներկայացված է հինգ և ավելի բուհերում: Եթե միայն թղթի վրա գրված անուն է, որը պետք է ամեն անգամ հաստատվի հանդիպման ընթացքում, ապա դա ևս չի տանելու այն բովանդակային փոփոխությանը, որը մենք ենք ցանկանում»,–ասաց նա՝ շեշտելով, որ բովանդակային մասնակցության մասին է խոսքը:

«Եթե կառավարման արդյունավետության տեսությունից դիտարկենք, ապա հնարավոր չէ մի փոխնախարարը միաժամանակ չորս բուհում ներկայացված լինի և ապահովի իր արդյունավետ ներկայացուցչությունն այդ բոլոր բուհերում»,–նշեց մեր զրուցակիցը:

Իսկ ընդհանուր առմամբ, կոնկրետ ԿԳ փոխնախարարների ներկայացվածության առումով փորձագետը որևէ ռիսկ չի տեսնում: «Դա դրական է, որովհետև կրթության քաղաքականության լիազոր մարմնի ներկայացվածությունը բուհերի համար միայն արդյունավետ կարող է լինել, եթե դա կարողանան ճիշտ օգտագործել: Ստացվում է իրավիճակ, երբ պետության կողմից որդեգրված կրթական քաղաքականությունը, որը մշակվում է ԿԳՆ համապատասխան քաղաքականություն մշակողների, այս պարագայում, օրինակ, փոխնախարարների կողմից, սա անմիջապես ուղղվում է դեպի պետական բուհեր: Երկար ժամանակ մենք մեր մտահոգությունն էինք հայտնում պետական հաստատությունների և պետական քաղաքականության միջև առկա անջրպետի մասին, իսկ ներկայացուցվածությունը այդ անջրպետի վերացմանն ուղղված լրացուցիչ աջակցող մեխանիզմ է»,–նշեց փորձագետը:

Ամփոփելով՝ նա ընդգծեց, որ հոգաբարձուների խորհուրդների փոփոխություններից հետո որոշ բուհեր բավականին ակտիվացել են. «Օրինակը Վանաձորի պետական համալսարանն է, ինչպես նաև՝ Ագրարային համալսարանը: Այս փոքր փուլում արդեն իսկ բովանդակային աշխատանքների առումով դրական միտումներ կան»:

 

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ