ՀԴՄ–ների հեղափոխությունը. ինչո՞ւ հաջողվեց քաղաքականը, բայց չի հաջողվում տնտեսականը

Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ ինչպես իրականացրեցին քաղաքական հեղափոխությունը, այդպես էլ իրականացնելու են տնտեսականը: Եթե քաղաքացին դրսևորի գիտակցություն, ըստ Փաշինյանի, տնտեսական հեղափոխությունը կհաջողի, ինչպես որ հաջողեց քաղաքականը: Նույնը կրկնում է Արարատ Միրզոյանը` պատասխանելով էդմոն Մարուքյանին: Ըստ Միրզոյանի, ջրամբարներ կկառուցվեն, թոշակ կբարձրանա, եթե խանութպանը սկսի ՀԴՄ տալ, եթե տեսնի իր եկամուտի և շրջակա միջավայրի միջև կապը, եթե իր տան պարսպից դուրս նայի: Պատմաբան Միրզոյանը իրավացիորեն նշում է, որ պետություն չունենալու և տարիներով այլոց լծի տակ ապրելու հետևանքով մենք այդ պարսպից դուրս չենք նայել, որովհետև մերը եղել է պարսպից ներս գտնվողը: 

Իսկապես ոչ միայն գեղեցիկ, հաճախ գիտականորեն հիմնավորված, համոզիչ, այլև հասարակության խորքային խնդիրները ճիշտ ախտորոշող ձևակերպումներ են: Ավելին ` ճիշտ է նաև համեմատականը քաղաքական և տնտեսական հեղափոխությունների միջև: Իսկապես, եթե քաղաքականը հաջողեց քաղաքացիների կամարտահայտման շնորհիվ, ապա տնտեսականը ևս կհաջողի այդ կամարտահայտման դեպքում: Բայց, համեմատելով այս երկուսը, իշխանությունները մոռանում են նշել տարբերությունը: Քաղաքական հեղափոխության համար քաղաքացիներին մոտիվացնելու տեխնոլոգիաներ, մեխանիզմներ ներկայիս իշխանությունն ուներ: Հանրապետության հյուսիսից սկսված ու Երևանում ավարտված քայլերթը, ապակենտրոնացված փողոցային պայքարը, լոզունգները, միտինգները, ողջ հեղափոխական էսթետիկան, սոցցանցային պայքարի մեխանիզմները ներկա էին հեղափոխության օրերին: Հետաքրքիր է, որ քաղաքական հեղափոխություն իրականացրած ու այդ հեղափոխության կենսական գործոնը ` քաղաքացիների մասնակցությունը, հարուստ տեխնոլոգիական լուծումներով մոտիվացրած իշխանությունն այժմ չունի համարժեք տեխնոլոգիական լուծումների փաթեթ քաղաքացիների տնտեսական մոտիվացման հարցում: 

Վերջին օրերի խորհրդարանական ելույթներից տպավորություն է ստեղծվում, որ քաղաքացիների տնտեսական մոտիվացումը պետք է տեղի ունենա ինքնաբուխ, առանց իշխանության մասնակցության: Իշխանության մասնակցությունն էլ սահմանափակվում է Փաշինյանի, Միրզոյանի, Կարապետյանի, մյուսի, էն մյուսի հուզառատ, պատմահամեմատական ելույթներով, բարոյագիտական հիմնավորումներով:

Հարց է ծագում` արդյոք կհաջողե՞ր քաղաքական հեղափոխությունը, եթե ներկա իշխանությունները այն ժամանակ քաղաքացիներին միայն կոչ անեին ակտիվ լինել ու իշխանափոխություն իրականացնել: Կհաջողե՞ր արդյոք, եթե նմանատիպ կոչերին զուգահեռ չարվեին կոնկրետ քայլեր, չյուրացվեին ու չկիրառվեին հեղափոխությունների, ցանցային պայքարների ու խաղաղ անհնազանդությունների դասագրքային նորմերը: Ամենայն հավանականությամբ, չէր հաջողի: Հաջողեց, սակայն, որովհետև ելույթներից, կշտամբանքներից զատ, կար նաև գործուն տեխնոլոգիական բազա, մեխանիզմների շարք, թե ինչպես այդ գիտակցությունը արթնացնել:

Տնտեսական հեղափոխություն կոչվածի պարագայում իշխանություններն այդ տեխնոլոգիաներն ու մեխանիզմները չունեն: 

Ունեն միայն ելույթներն ու կոչերը, հորդորներն ու կշտամբանքները: Քաղաքական հեղափոխության համար քաղաքացիներին մոտիվացնելու տեխնոլոգիան յուրացրել են, տնտեսականի համար նույն այդ քաղաքացիներին մոտիվացնելու տեխնոլոգիան կա՛մ չեն յուրացրել, կա՛մ էլ այդպիսի տեխնոլոգիա չկա: Արդյունքում ՀԴՄ տպելը դառնում է կառավարության ծրագրի հիմնական տնտեսական առանցքը: Կտպեն հայաստանցիները ՀԴՄ, կամ կպահանջեն ՀԴՄ, տնտեսական հեղափոխությունը տեղի կունենա, չեն տպի` տեղի չի ունենա: Ամեն ինչ այսքան պարզ ու կենցաղային: 

Երկու հարց ամեն դեպքում ծագում է: Հարց առաջին` եթե հայաստանցիները ամեն դեպքում որոշեն չտպել ու չպահանջել ՀԴՄ, ինչպե՞ս է լուծվելու հեղափոխության, ըստ այդմ` իշխանության կարգավիճակի հարցը, նրանք շարունակելու են իշխել հակահեղափոխական ժողովրդի՞ն, հեղափոխությունը հետահայաց կերպով չեղարկվելո՞ւ է, թե՞ ինչ:

Երկրորդ հարցը ` եթե ամեն դեպքում քաղաքացիները սկսեն պահանջել ու տպել ՀԴՄ, բայց դրանից հետո էլ տնտեսական հեղափոխություն չլինի, ինչպես չեղավ կոռուպցիայի ու մենաշնորհների հայտարարված ապամոնտաժումից հետո, ո՞րն է լինելու կառավարության ծրագրային առանցքը: 

 

ԼԵՎՈՆ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ