Լավրենտի Միրզոյան. «Ավելի շատ տուրք ենք տալիս օտար լեզվին՝ հայերենի հաշվին»

Հայաստանում այսօր լեզվական քաղաքականության ծրագիր չունենք: Բացի այդ, իրավական դաշտում չունենք այնպիսի հնարավորություններ, որոնք ՀՀ–ում կվերահսկեն հրապարակային գրվածքի լեզուն: Նման դիրքորոշում ունի լեզվաբան Լավրենտի Միրզոյանը, որը լեզվի պահպանության պետական ծրագրի անհրաժեշտություն է տեսնում:

«Թվում էր, թե Լեզվի պետական տեսչությունը վերացնելով՝ լեզվի կոմիտեի գործունեության ոլորտներն ավելի լայն ու ծավալուն պետք է լինեին: Բայց ժամանակը, ցավոք, ցույց տվեց, որ լեզվի կոմիտեն այսօր չունի ՀՀ լեզվական քաղաքականությունը վերահսկելու հնարավորությունները: Այս ոլորտը մնացել է անտերունչ, որևէ մեկը լեզվական քաղաքականության հարցերով չի զբաղվում: Օրենսդրությամբ լեզվական քաղաքականություն կարող է իրականացնել լիազոր մարմինը: Նախկինում այդ քաղաքականությունն իրականացնում էր Լեզվի պետական տեսչությունը, ՏԻՄ օրենքի համաձայն՝ նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինները»,–մեզ հետ զրույցում ասաց լեզվաբանը՝ նշելով, որ այսօր տեղական ինքնակառավարման մարմիններն այն պատասխանատու կառույցների շարքում են, որոնք ևս օրենքով տրված իրենց գործառույթը չեն իրականացնում: 

«Այսօր ՀՀ–ում լեզվի պահպանության և լեզվական քաղաքականությամբ զբաղվող որևէ իրավասու մարմին չկա: Ամեն քայլափոխի օտարագիր, օտարածին անուններով ցուցանակներ ու ցուցապաստառներ են: Այդ քաղաքականությունը չիրականացնելու հետևանքով ՀՀ շատ տարածաշրջաններում պետական լեզուն կարծես անգլերենը կամ ռուսերենը լինեն»,–նշեց Լ. Միրզոյանը՝ ընդգծելով, որ մի շարք տարածաշրջանների, գյուղերի անունները ցուցանակների վրա միայն օտար լեզվով են, ինչն օրենքի խախտում է:

Լավրենտի Միրզոյանը մյուս կողմից կարևորում է այն, որ 21–րդ դարի քաղաքացին լեզուներ ուսումնասիրելու հնարավորություն պետք է ունենա. «Սակայն շատ դեպքերում անգլերենն առաջնայինն է: Բացի այդ, դպրոցներում չունենք լեզուների խորացված ուսուցման ծրագիր: Մեծ հաշվով, ավելի շատ տուրք ենք տալիս օտար լեզվին՝ հայերենի հաշվին»:

Լեզվաբանը հիշեցրեց՝ փետրվարի 21–ը Մայրենի լեզվի միջազգային օրն է:

«Մեզ մոտ այն կարծես մեկ–երկու անձնավորության խնդիր լինի. Մեսրոպ Մաշտոցի գերեզմանին ծաղիկներ են դնում ու վերջ, համարում են, որ այդ օրը նշեցին: Բայց յուրաքանչյուր օր մեզ համար մայրենիի օր պետք է լինի, որովհետև այսօր մայրենի լեզվի պահպանության հարցն ազգային անվտանգության խնդիր է: Պետականորեն պետք է մտածենք լեզվի պահպանության հարցի մասին: Մեկ–երկու միջոցառմամբ պետական լեզուն չենք կարող պահպանել: Այսօր Արևմուտքի մարտահրավերներն այնքան շատ են, որ յուրաքանչյուր հայ ամեն քայլափոխի պետք է մտածի, որ իր պետական լեզուն հայերենն է»,–նշեց նա՝ ընդգծելով, որ լեզվի պահպանության խնդիրը պետք է առաջնային խնդիր դիտարկել:

«Ցավով պետք է ասեմ, որ արևմտահայերենը, որպես գրական լեզու, UNESCO–ի կողմից վտանգված լեզուների ցանկում է ներառված: Սա մեզ պետք է մտահոգի և մտածենք մեր լեզվի պահպանության մասին»,–նշեց նա:

Լեզվաբանը դրական փոփոխություններ չի արձանագրել նաև եթերի լեզվի առումով: Նա Լեզվի պետական կոմիտեի ստեղծման անհրաժեշտությունն է կարևորում.

«Այսօր լեզվի կոմիտեն ԿԳՆ կազմում է: Եթե մի կոմիտե չի կարողանում լեզվի խախտմամբ մի ցուցանակ փոխելու իրավունք ունենալ, էլ ի՞նչ կարող եմ ասել: Կրկեսի մոտ մի բարձրահարկ հյուրանոց կա, որի ճակատային մասում, աջ ու ձախ կողմերում և մուտքի մոտ միայն անգլերեն է գրված: 

Երեք տարի է՝ պայքարում ենք, որ այնտեղ հայերենը որպես պետական լեզու արտացոլվի, սակայն ոչ մեկը չի կարողանում այդ հարցը կարգավորել: Այդտեղ լեզվի օրենքի խախտում կա, բայց տարիներն անցնում են, և ոչ ոք լիազորված չէ այդ հարցը կարգավորելու համար: Եթե մի երկիր մշակույթի, լեզվի հարցում պետական ծրագիր չունի, էլ ինչի՞ մասին կարող ենք խոսել: Ներկայիս իշխանությունն այս ոլորտում լուրջ անելիքներ պետք է ունենա: Նոր քաղաքականություն պետք է մշակեն, որ մեր լեզուն պահպանվի: 

Ամեն քայլափոխի գրված է՝ hotel, motel, petrol ու նման բաներ, ո՞վ պետք է վերահսկի: Իհարկե, այն մարմինը, որն ունի այդ լիազորությունները: Այդ լիազորությունները նախկինում ուներ Լեզվի պետական տեսչությունը, բայց այսօր այդ լիազորությունները չունի լեզվի կոմիտեն»:

 

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ