Համակենտրոնացման ճամբարներ. դրանց «գյուտարարները» նացիստները չեն

Մենք գիտենք, որ...

Համակենտրոնացման ճամբարը նացիստների գյուտն է: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և դրանից առաջ նացիստական Գերմանիան ստեղծել էր համակենտրոնացման ճամբարների համակարգ, որտեղ հավաքում էին նացիստական ռեժիմին դեմ մարդկանց:

Իրականում այդպես չէ:

Համակենտրոնացման ճամբարը հատուկ կահավորված տարածք է, որտեղ հարկադրաբար ազատազրկում են որոշակի խումբ մարդկանց, օրինակ` ռազմագերիներին, քաղբանտարկյալներին, պատանդներին և այլն: Իհարկե, ներկայումս համակենտրոնացման ճամբար հասկացությունը առաջին հերթին կապվում է Երրորդ ռեյխի հետ:

Բայց համարվում է, որ համակենտրոնացման ճամբարների ստեղծման գաղափարը պատկանում է իսպանացիներին: Անգամ տերմինի ծագումն ունի իսպանական հիմք՝ campos de concentracion: Առաջին համակենտրոնացման ճամբարը հայտնվել է 1895 թվականին Կուբայում: Այդ ժամանակ Կուբայում Իսպանիան պայքարում էր իր գաղութը պահելու համար: Նրանց մեջ միտք հղացավ տեղական բնակչությունը «համակենտրոնացնել» մեկ վայրում , որպեսզի հեշտ լինի նրանց հսկել: Այդ պատերազմում իսպանացիները պարտվեցին և 1898 թվականին ստիպված էին լքել Կուբան, որտեղ էլ, օգտվելով վակուումից, խցկվեց ԱՄՆ–ը: 

Համակենտրոնացման ճամբարների ստեղծման միտքը իսպանացիներից վերցրեցին անգլիացիները: Նրանք ևս իսպանացիների նման 1899–1902 թվականներին պատերազմում էին Հարավային Աֆրիկայում իրենց գաղութների պահպանման համար (երկրորդ անգլո–բուրական պատերազմ): Ճամբարները անհրաժեշտ դարձան, որովհետև անգլիացիները վառում էին ֆերմերների ագարակները, երկրում կուտակվել էին մեծ թվով անտուն փախստականներ: Այդ ժամանակ էլ հենց նրանք որոշեցին համակենտրոնացման ճամբարներ ստեղծել կանանց և երեխաների համար, նպատակը նաև այն էր, որ նրանք չկերակրեն բուրական զինվորներին: Ստեղծվեց սպիտակամորթների՝ քառասունհինգ և սևամորթների՝ քառասունվեց ճամբար: Արդյունքում այդ ճամբարներում մահացավ 28 000 բուր՝ հիմնականում երեխաներ, և 20 000 սևամորթ: 

Ընդ որում, այդ պատերազմում այդքան զինվոր չի զոհվել: 

Հաջորդ համակենտրոնացման ճամբարներ ստեղծողները արդեն գերմանացիներն էին: Նրանք փորձում էին գաղութացնել Նամիբիան և 1904–1907 թվականներին սկսեցին ձերբակալել խերերո և նամա ցեղի բոլոր ներկայացուցիչներին ու նրանց լցնել ստեղծված համակենտրոնացման ճամբարները: Արդյունքում տանջանքներից և սովից 100 000 աֆրիկացի մահացավ:

1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիան վերաբնակեցման նպատակով տեղահանված հայերի համար սկսեց համակենտրոնացման ճամբարներ ստեղծել Խոմսում, Ռաքքայում, Դեր Զորում և այլ վայրերում: Այդ ճամբարներից որոշները գործել են մինչև 1919 թվականը: Մարդիկ ապրում էին բաց երկնքի տակ, առանց սննդի, ջրի և մահանում էին հիվանդություններից ու սովից: 1916 թվականին ճամբարներում կար ավելի քան 200 000 հայ. թուրք կառավարիչները որոշեցին նրանց էլ ոչնչացնել՝ քշելով Մարետե և Սուվար անապատների ուղղությամբ: Արդյունքում հատուկենտ հայեր կենդանի մնացին:

Հաջորդ խոշոր համակենտրոնացման ճամբարների ցանցի ստեղծումը կատարել է նացիստական Գերմանիան 1933–1945 թվականներին: Պատմությանը հայտնի այլ համակենտրոնացման ճամբարների պայմանների հետ համեմատելու համար ասենք, որ 1945 թվականին բոլոր ճամբարներում գտնվող 700 000 ճամբարականների կեսը մահացել է՝ պայմանների վատացման հետևանքով՝ սննդի մատակարարում, ջրամատակարարում և այլն:

Ի դեպ, կարելի է ասել, որ Թուրքիայի փոքր եղբայրը՝ Ադրբեջանը ևս անմասն չի մնացել համակենտրոնացման ճամբարներից: Ամբողջ հարցն այն է, որ այդ ճամբարները կառուցվել են սեփական ժողովրդի համար, որպես կենդանի ապացույց՝ եվրոպացիներին ցույց տալու համար «հայերի ագրեսիան»: Խոսքը ղարաբաղյան պատերազմի հետևանքով, ըստ Ադրբեջանի, իբր 1 միլիոն փախստականների մասին է: Այս մարդկանց մինչև 1995 թվականը պահել են երկրի տարբեր շրջաններում ստեղծված համակենտրոնացման ճամբարներում: Այլ կերպ չես անվանի այդ տարածքները, քանի որ այդտեղ բնակվողներին արգելվում էր ոչ միայն մուտքը Բաքու, այլև ընդհանրապես ճամբարից տեղափոխումը: Ներկայումս էլ այդ ճամբարներն ամբողջությամբ փակված չեն:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը