«Ռազմական գործողություններ հնարավոր են, բայց պատերազմը բացառում եմ». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանի հետ «Փաստը» զրուցել է Նախիջևանի սահմանին առկա տեղաշարժերի, տարածվող խուճապի, ինչպես նաև վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի այն հայտարարության մասին, ըստ որի` կրակոցների միջին քանակն այս շրջանում աննախադեպ ցածր է: 

ՀՀ տարածքից դիրքեր չեն վերցրել

Ես հիմնվում եմ պաշտոնական տեղեկատվության վրա. այն է` Ադրբեջանի զինուժի ստորաբաժանումները Նախիջևանի իրենց տարածքում առաջ են տվել իրենց դիրքերը: Այսինքն` ՀՀ տարածքից որոշակի դիրքեր վերցնելու դեպք չկա` նման բան չի եղել: Նրանց շարժն իրենց տարածքում է եղել: Ընդհանրապես, դիրքերի առաջխաղացում եղել է դեռ 1994թ. հրադադարի ռեժիմի հաստատումից հետո: Եղել է և՛ հայ–ադրբեջանական, և՛ արցախա–ադրբեջանական սահմանի ամբողջ հատվածում: Այսինքն` դիրքերի բարելավումը, հակառակորդի կողմից առավել շատ տարածքներ կրակի հսկողության տակ պահելը ծառայության տեսանկյունից նորմալ գործընթաց է: Նախիջևանի հատվածում շատ են դիրքերը, որտեղ մենք ունենք առավելություն. բարձունքների վրա մենք ենք, բավականաչափ տարածքներ մեր հսկողության և հեռահար կրակի ազդեցության ներքո են: Թեկուզ քիչ, բայց կան նաև դիրքեր, որտեղ առավելություն ունի Ադրբեջանը:

«Լռության» պատճառը

Կրակոցները սովորաբար հրադադարի ռեժիմի խախտումներ են, որոնք տարբեր պատճառներ ունեն: Սկսած նրանից, որ տեղի հրամանատարը կարող է հանդես բերել անձնական նախաձեռնություն և խախտել հրադադարի ռեժիմը: Բայց ինչ վերաբերում է ներկա պահին, ապա ադրբեջանա–արցախյան սահմանի գրեթե ամբողջ երկայնքով զորավարժություններ են տեղի ունենում, ինչի մասին երեկ բարձրաձայնել է Արցախի ՊԲ նախարար Լևոն Մնացականյանը: Զորավարժությունները փոքրաքանակ են, լայնամասշտաբ չեն, բայց զորավարժություններ իրականացնող կողմին բնավ ձեռք չի տալիս, որ հակառակ կողմից իրենց սադրանքին ի պատասխան կրակոցներ լինեն: Այսինքն, նրանց կողմի լռությունը ավելի շուտ պայմանավորված է նրանով, որ հայկական կողմն իրենց կողմից հրադադարը խախտելուն պատասխան չտա, որովհետև չի բացառվում, որ պատասխանի ժամանակ բավականին կորուստներ կրեն:

Բացառվող պատերազմը

Առհասարակ պատերազմի նպատակը հակառակորդին հաղթելն ու կապիտուլ յացիայի ենթարկելն է: Եթե այս տարածաշրջանում նման բան տեղի ունենա, չի բացառվում, որ երրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը լինի. հակառակ ճամբարների պետություններ կներգրավվեն, որոնք տիրապետում են ատոմային զենքին: Եթե Նախիջևանի ուղղությամբ ՀՀ–ի նկատմամբ ագրեսիա ցուցաբերվի, այսինքն` նրանց զինուժը ՀՀ տարածք վերցնի ու մնա, ապա այդ ժամանակ ՀԱՊԿ պայմանագրի համաձայն` Ռուսաստանը և մյուս անդամ երկրները կարող են միջամտել: Մյուս կողմից, եթե Ադրբեջանը նման քայլի է գնում, հանդես չի գալիս որպես առանձին պետություն: Այդ պարագայում խոսքն արդեն Ադրբեջան–Թուրքիա դաշինքի մասին է: Այսինքն` մյուս կողմից էլ Թուրքիան է ներգրավվում այդ գործընթացում: Իսկ Թուրքիայի ներգրավվածությունը նշանակում է նաև ՆԱՏՕ–ի ներգրավվածություն, որովհետև Թուրքիան այդ դաշինքի անդամ է: Իսկ եթե Թուրքիան թիրախ է դառնում, ապա, ըստ պայմանագրի, ՆԱՏՕ–ի անդամ երկրները և, մասնավորապես, ատոմային գերտերություն ԱՄՆ–ն ևս ներգրավվում է: Հետևաբար, զուտ պատերազմ, որտեղ Ադրբեջանը Հայաստանին հաղթելու, ինչպես իրենք են երբեմն հորջորջում` Երևանը գրավելու խնդիր ունի, տեսականորեն և գործնականորեն բացառում եմ: Բայց Արցախի ուղղությամբ լայնամասշտաբ գործողությունները չեն բացառվում այնպես, ինչպես 2016թ. ապրիլին: Թեև վտանգը կա, բայց այդ գործողությունները կարող են սկսվել միմիայն այն դեպքում, երբ ուժային տերություններն իրենց լուռ համաձայնությունը տան: Հայաստանը գտնվում է Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող աշխարհաքաղաքական ու ռազմական գործընթացների տիրույթում: Հետևաբար` Հայաստանը ներգրավված է աշխարհաքաղաքական այնպիսի գործընթացներում, որտեղ հարևան Թուրքիան այլևս դիտվում է որպես ագրեսոր: Թուրքիայի զինված ուժերի ստորաբաժանումներն այժմ գտնվում են Իրաքում և Սիրիայում, և այդ երկրների կառավարությունների հրավերով չեն այնտեղ: Այդ իրողությունները պետք է ամրագրենք: Միևնույն ժամանակ, պետք է հաշվի առնենք, որ առկա է կանխարգելիչ հանգամանք, որը Հայաստանի` ՀԱՊԿ անդամ լինելն է և ՌԴ–ի ատոմային անձրևանոցի ներքո գտնվելու իրողությունը, ինչն ամրագրված է ՌԴ ռազմական դոկտրինում: 

Խուճապը հանդարտեցնելու ճանապարհը կամ գուշակություններից այնկողմ

Եթե որակենք այնպես, ինչպես իրենք են իրենց որակում, ապա կան քաղաքագետներ և ռազմական փորձագետներ: Կան նաև օգտատերեր, որոնք վերցնում են նույն ռազմական փորձագետների ու քաղաքագետների մտքերն ու տարածում: Եթե իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկատվություն է, որը չի հիմնվում պաշտոնական տեղեկատվության, տարածաշրջանային ու առկա իրողությունների վրա, և ընդամենը ենթադրությունների ու գուշակությունների դաշտից է, բնականաբար, կարող է ժողովրդի մոտ խուճապային տրամադրություններ առաջացնել: Եթե իսկապես հակառակորդը պատրաստվում է պատերազմի, ապա ժողովրդի և զինանձնակազմի հետ համապատասխան բարոյահոգեբանական աշխատանք պետք է կատարվի` ներառյալ նաև ԶԼՄ–ներով: Մեզ մոտ ես այդ աշխատանքը չեմ տեսնում: Եթե մի կողմից ասվում է` Ադրբեջանն այսօր կամ վաղը պատրաստվում է պատերազմի, մյուս կողմն իր համար խաղաղ ապրում է, արձագանք չկա, բնականաբար, ենթագիտակցության մեջ ներքին խուճապ է առաջանում: