Ավտորիտարիզմի, ընտրակաշառքի ու քաղաքացիական գիտակցության միջև. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Մարդու քաղաքացիական, իշխանություն ձևավորելու և մյուս բոլոր հիմնարար իրավունքների պարբերաբար ոտնահարումներն էին, որ հանգեցրին ժողովրդի ընդվզմանը: «Փաստ»–ի հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց քաղաքագետ Էդգար Վարդանյանը: «Երկիրը չէր կառավարվում ըստ Սահմանադրության, և իշխանություն ունեցող խումբը ուզուրպացրել էր իշխանությունը հակասահմանադրական կերպով: Սա բավարար չհամարելով՝ ցանկացել է նաև անձակենտրոն կոշտ ավտորիտարիզմ հաստատել: Իսկ Սերժ Սարգսյանի կողմից վարչապետի պաշտոնի շուրջ խոստումը դրժելու փաստը էլ ավելի սրեց իրավիճակը: Մարդիկ մտածեցին, որ համբերության բաժակը լցվել է, և այդ հանրային տրամադրություններն արդյունավետ կերպով սպասարկող նախաձեռնություն ձևավորվեց»,– ասաց քաղաքագետը: Դիտարկմանը, թե ստեղծված իրավիճակն այլ մեղավորներ չունե՞ր, քաղաքագետը պատասխանեց. «Խոսակցությունները, թե նաև հասարակությունն ուներ իր մեղքի բաժինը, բովանդակություն չունեն: Ինչո՞ւ, որովհետև աքսիոմա է. եթե որևէ երկրում հաստատված է ավտորիտար համակարգ, ապա առնվազն հասարակության մի հատվածի համար այդ համակարգի գոյությունը կենաց մահու խնդիր չէ: Այսինքն՝ այդ մի հատվածը համակերպվել է այդ իրավիճակի հետ, ընդունել խաղի կանոնները: Չի կարելի առանձին խոսել այն հարցերի վերաբերյալ, թե, օրինակ, ժողովուրդն ունի իր մեղքի բաժինը կամ ով էր ավելի շատ մեղավոր, ով՝ ավելի քիչ»,– ասաց նա՝ հավելելով, որ եթե կա ավտորիտարիզմ, ուրեմն կա նաև այդ համակարգը թեկուզև լռել յայն սպասարկող հասարակության ինչ–որ մի հատված: «Շատ շատերը, որոնք մասնակցում էին դիմադրության ակցիաներին, հատկապես երկրորդ՝ ավարտական փուլում, ընտրակաշառք են վերցրել, նրանցից շատերը այս կամ այն կասկածելի անօրինական գործարքների մասնակից են եղել, և դրանով իսկ հեշտացրել և նպաստել են ավտորիտար համակարգի ամրապնդմանը: Եվ երբ նրանք դուրս են եկել փողոց ու սկսել են դիմադրությանը մասնակցել, հասկացել են, որ այն գործելաոճը, որն իրենք որդեգրել են նախկինում, արատավոր է, որևէ մեկի համար շահեկան չէ: Անգամ իրենց, որովհետև, միևնույն է, իրենք տուժում են: Երկրորդը՝ տեսել են, որ իրավիճակ փոխելու հնարավորություն կա: Իրենք՝ ի դեմս այդ դիմադրության, տեսել են ուժ և միացել են այդ ուժին»,–նշեց քաղաքագետը: Վերջինիս համոզմամբ՝ հասարակական գիտակցության առողջացման գործընթացը սկսվել է հենց շարժման ընթացքում. «Շատ շատերը վերանայել են իրենց մոտեցումները, զղջացել իրենց արարքների համար և հասկացել են, որ անհրաժեշտ են լուրջ փոփոխություններ: Բայց սա չի նշանակում, որ շարժման բոլոր մասնակիցները հավասարաչափ ու բարձր քաղաքացիական գիտակցության տեր մարդիկ են: Չի նշանակում, որ շարժման բոլոր մասնակիցներն այսօր կամ վաղը միշտ դրսևորելու են բարձր քաղաքացիական պահվածք ու դիրքորոշում: Առաջին իսկ գայթակղության դեպքում նրանք կարող են վերադառնալ իրենց հին գործելակերպին: Իսկ դա նշանակում է, որ հասարակության այն հատվածը, որի համար ժողովրդավարական մտածելակերպն ու վարքը խորքային համոզմունքներ են, պետք է փորձի համատեղ ջանքերով, առանձին–առանձին աշխատանք տանել հանրության այն շերտերի հետ, որոնց շրջանում այդ քաղաքացիական գիտակցությունը թույլ է: Սա, իհարկե, մեկ օրվա փոփոխություն չէ, բայց, ըստ իս, այդ գործընթացն արդեն սկսվել է: Բայց մարդկանց կրթելով հարցը չես կարող լուծել. ինչպե՞ս անել, որ նրանց գիտակցությունը կտրուկ փոխվի ու դառնա կայուն քաղաքացիական գիտակցություն: Այուամենայնիվ, միշտ էլ կգտնվեն մարդիկ ու մարդկանց խմբեր, որոնք ունակ չեն լինելու իրենց մեջ ամրապնդել քաղաքացիական գիտակցությունը»: Էդգար Վարդանյանի խոսքով՝ միակ լուծումը ժողովրդավարական ինստիտուտների հիմնումն է. «Սա կհանգեցնի մի իրավիճակի, երբ առանձին դեպքերում մարդկանց քաղաքացիական ցածր գիտակցությունը չի խանգարի երկրի զարգացմանը: Մեր միակ հույսը չպետք է լինեն մարդիկ, ովքեր նոր իշխանության մաս են կազմել:Այդ ինստիտուտների հիմնադրումն առաջնային հարց պետք է լինի, քանի որ դրանք ի չիք են դարձնելու սուբյեկտիվ գործոնը և թույլ չեն տալու, որ առանձին մարդկանց ոչ ժողովրդավարական վարքը խանգարի երկրի զարգացմանը»: