Գագիկ Գինոսյան. «Ամենամեծ սխալը նրանց հերոսի կոչում չշնորհելն էր»

Ապրիլյան պատերազմից երկու տարի անց

«Կարին» ազգագրական երգի ու պարի համույթի գեղարվեստական ղեկավար, արցախյան պատերազմի մասնակից Գագիկ Գինոսյանը պատասխանել է Past.am-ի հարցերին:

-Պարո՛ն Գինոսյան, Ապրիլյան քառօրյա պատերազմից երկու տարի է անցել: Մեր կյանքի ու ապրելակերպի մեջ ինչ փոխվե՞ց:

-Բնականաբար, ինչ-որ բան փոխվել է, բայց ոչ այն չափի, որն անհրաժեշտ էր: Հասարակությունը փոխվեց: Խոսքը պատասխանատու շերտի մասին է, որովհետև կա մի շերտ, որը նույնիսկ ապրիլյան պատերազմի օրերին էր շարունակում գարեջրատներում մնալ՝ անտեսելով դեպքերն ու իրադարձությունները: Ավելի լուրջ սպառազինության ու ռազմարդյունաբերության տեսանկյունից քայլեր էլ են արվում, բայց դանդաղ և ոչ այն ծավալներով, որն անհրաժեշտ էր:

-Հիմա էլ չի բացառվում նոր պատերազմի վերսկսումը: Ապրիլից հետո արեցի՞նք անհրաժեշտ հետևություն, որով կարող ենք առաջնորդվել նոր պատերազմի դեպքում:

-Կարծում եմ՝ հասարակությունն ավելի մոբիլ է դարձել և ավելի արագ է արձագանքում ցանկացած զարգացման: Բայց նոր պատերազմին պատրաստվելու մեծագույն բաժինը բանակինն է, և բանա՛կը պետք է նախապատրաստված լինի: Կուզենայի, որ 2016թ. մեր թերություններն ու սխալները չկրկնվեն թե՛ մոբիլիզացիայի, թե՛ ռազմարդյունաբերության, թե՛ սահմանին ոչ բավարար սպառազինության և հագեցվածության առումներով:

-Ապրիլյան թեժացումներին միասնականություն դրսևորվեց: Ընդամենը երկու տարի է անցել, բայց շատերն այդ միասնականությունը կարոտով են հիշում:

-Կարծում եմ՝ կարոտելու խնդիր չկա, որովհետև վերջին ժամանակներում համախմբվածության և միասնականության փաստն ավելի քան ակնհայտ է: Բայց մոբիլիզացիայի առումով մենք շատ լուրջ թերացումներ ունեցանք և այդ համախմբվածությունը, կուտակված մարդկային ռեսուրսը, հայրենադարձության մեծ ալիքը չօգտագործվեց: Մարդիկ գալիս էին պատերազմին մասնակցելու ու օգտակար լինելու իրենց երկրին: Այդ ալիքը դեմ առավ անկազմակերպվածության պատին, այնինչ այդ ներուժը պետք էր օգտագործել, թույլ չտալ, որ այդ հայրենադարձությունը կանգ առնի: Մոբիլիզացիոն ոչ բավարար կազմակերպվածության ու այդ ներուժը սխալ օգտագործելու պատճառով եկածները նորից հետ վերադարձան: Այս տեսանկյունից վտանգավոր է ևս մեկ անգամ այդ սխալը թույլ տալ: Ցանկացած սահմանապահ դիրք կես ժամ հետո պետք է համալրված լինի մոտակա բնակավայրում ապրող տղամարդկանցով: Եթե թուրքը իմանա, որ յուրաքանչյուր դիրքում կես ժամ հետո իր դեմ կլինի ոչ միայն զորքը, որը խրամատում է, այլ տասնապատիկ ու քսանապատիկ շատ զորք, չի փորձի ոտնձգություն անել: Եկան մարդիկ, ովքեր չկարողացան անտարբեր լինել՝ այն շերտը, որը սրտացավ է երկրի համար: Մեր երկրում ստեղծված անթույլատրելի պայմանների պատճառով է, որ շատերը հեռացել են: Սա ևս մեկ անգամ ապացուցեց, որ մարդիկ իրենց հաճույքի համար չեն հեռացել, այլ պարտադրված՝ հոգալու հանապազօրյա հացի խնդիրը: Նրանք ոչ միայն ուղղակի վերադարձան, այլ եկան հայրենիքը պաշտպանելու: Պետք է անել ամեն ինչ, որ վերադարձը հայրենիք անդառնալի լինի:

-Ապրիլյան պատերազմի մասնակիցները գնահատվեցի՞ն:

-Ամենամեծ սխալն իրենց ՀՀ հերոսի կոչում չշնորհելն էր, իսկ դրանից հետո ինչ-որ մարդկանց շնորհելը, ովքեր պատերազմի և հերոսության հետ որևէ առնչություն չունեն: Պարգևատրեցին արվեստագետների, բիզնեսմենների նոր շերտեր: Իրականում ազգն ունի իրական հերոսի կարիք: Վայ այն ժողովրդին, ով հերոս չունի: Ապրիլն ապացուցեց, որ մենք ունենք իրական հերոսներ, ովքեր այդպես էլ պետականորեն չստացան այդ կոչումը: Նրանց հերոսության մասին մասնավոր բարձրաձայնվեց, պաշտոնական օղակներով էլ խոսվեց, բայց պետականորեն չամրագրվեց այդ կոչումը: Ապրիլից հետո Էդուարդո Էռնեկյանը ստացավ ՀՀ հերոսի կոչում, ինչն անընդունելի էր: Թող «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների» համար մեդալ տային… բայց երբ իրական հերոսություն է կատարվում…

Բահով անօդաչու թռչող սարք է ոչնչացվում, զինվորը կասեցնում է հակառակորդի ներխուժումը: Կարծում եմ՝ հերոսության մասին այլ կերպ ինչ-որ մեկնաբանություն տալ պետք չէ: Նույն վերաբերմունքը հաշմանդամություն ունեցողների նկատմամբ է: «1000» դրամների ծրագիրը միգուցե աշխատում է, բայց աշխատում է 2017թ. հետո վիրավորվածների համար: Բայց գոնե ապրիլյան օրերին վիրավորված երիտասարդների դեպքում այդ ծրագիրը պետք է աշխատեր: Հետո իշխող կուսակցությունը զոհվածի ծնողին խաբկանքով ներքաշեց նախընտրական քարոզարշավի մեջ, ինչը անբարոյականություն էր: Այսինքն՝ այս ամենը ցուցիչ էր, թե ինչ վերաբերմունք ունեցանք ապրիլյան պատերազմի մասնակիցների կամ զոհերի նկատմամբ:

-Կոչումներից խոսեցիք: Վաղուց կան կարծիքներ, որ դրանք արժեզրկված են: Նշեցիք, որ պետականորեն պետք է ամրագրվեր հերոսի կոչումը: Իսկապե՞ս այդքան կարևոր է, առանց դրա չգիտե՞նք, թե ով է իրական հերոսը:

-Բնականաբար՝ Կոմիտասին ժողովրդական արտիստի կոչում տալ պետք չէ: Բայց օրվա թոհուբոհի մեջ անընդհատ աչքդ են մտցնում կոչումը ու ասում, թե ինչ ներդրում է արել բիզնեսմենը: Եվ դեռ հարց է՝ Հայաստանի զարգացման համա՞ր, թե որոշ պաշտոնյաների բիզնեսի մեջ: Պետք չէ մտածել, որ ազգը գնահատում է Նժդեհին, Կոմիտասին ու Անդրանիկին: 70 տարի ազգը շատ դեպքերում խուժանին ասում էր Նժդեհի բանդա: Շատ դեպքերում սովորական մահկանացուն, ով դպրոցական դասագրքից զատ ոչինչ չի կարդում, ուտում է այն կերակուրը, որն իրեն հրամցվում է: Նա չի փորձում գտնել այն, ինչն առողջարար է: Այսօրվա թոհուբոհի մեջ նոր սերնդին ճիշտ դաստիարակելու համար կամ ընդհանրապես պետք է բացառվեն կոչումները, կամ պետք է արժևորվի իրականությունը: Մենք տեսնում ենք խեղաթյուրված արժեհամակարգ, երբ բիզնեսմենին կարելի է հերոսի կոչում տալ, իսկ հերոսի կոչմանն արժանի մարդու մորն ասել՝ քո տղան բավարար հերոսություն չէր արել:

Աննա Բադալյան