Քաղբանտարկյալները կրկին բանտերում են. նշանակում է Հայաստան–ԵՄ համաձայնագիրը քաղաքական բարելավումների պոտենցիալ չունի

«Փաստ» օրաթերթի հյուրն է քաղաքագետ Հայկ Մարտիրոսյանը

 

– Պարոն Մարտիրոսյան, Հայաստան–Եվրամիություն համաձայնագրի ստորագրումով փոխվո՞ւմ է Հայաստանի դերակատարությունը որպես քաղաքական սուբյեկտի:

– Ոչ: Ցավոք սրտի՝ ամենևին: Հայաստանը վաղուց քաղաքական օբյեկտ է և ոչ թե՝ սուբյեկտ: Եվ այս թույլ փաստաթուղթը չի կարող ազդել Հայաստանի որևէ կարգավիճակի վրա:

 

– Համաձայնագրի կնքումը ստիպողակա՞ն քայլ էր Հայաստանի համար. փակված են այլևս երկիր՝ ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու մյուս ուղիները:

– Եթե կարծում ենք, որ սա մեծ ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու պայմանագիր էր՝ ապա սխալվում ենք: Սա ավելի շուտ քաղաքական քայլ էր՝ այրված կամուրջի տեղում երկու կողմերից ճոճվող պարանից անցուղի կառուցելու համար: Ընդամե՛նը:

Անշուշտ, որոշակի ֆինանսներ կգան Հայաստան, բայց դա այն չէ՝ ինչ կարող էր լինել և, ցավոք, ամենևին տնտեսական փրկօղակի դեր չի կարող խաղալ:

 

– Եվրամիությունը շահագրգռվա՞ծ է լինելու, որպեսզի Հայաստանը կատարի համաձայնագրի դրույթները: Թե՞ հիմնականում կառաջնորդվի «կկատարեն՝ փող կստանան, չեն կատարի, իրենց գործն է. փողից կզրկվեն» սկզբունքնով:

– Եթե Եվրամիության մոտեցումն այդպիսին լիներ՝ ուղղակի չէին ստորագրի այս համաձայնագիրը: Որովհետև գիտեն, որ Երևանն ամեն ջանք գործադրելու է՝ դրույթներից շեղվելու համար:

Բայց Եվրոպան այս համաձայնագիրը դիտում է նաև որպես որոշակի լծակ՝ ինչ–որ փոքրիկ քայլերի ուղղությամբ Հայաստանին դրդելու համար: Եվ այդ լծակից եվրոպացիներն օգտվելու են: Թե որքանով կհաջովի՝ դա արդեն այլ հարց է:

 

– Իսկ Ռուսաստանը հանգիստ կնայի՞ այն քայլերին, որոնք Հայստանը կփորձի իրականացնել ժողովրդավարական սկզբունքների ամրապնդման ուղղությամբ:

– Նախ՝ այս համաձայնագիրը չէ, որ պետք է ժողովրդավարացման կատալիզատորի դեր ստանձնի: Հայաստանը ճիշտ հակառակ ուղղությամբ է գնում, և դա առկա իրավիճակի տրամաբանական շարունակությունն է: Սա հրաշք–պայմանագիր չէ, որ կարող է քաղաքական լուրջ փոխակերպումների բերել: Հետևաբար, որևէ այլ ուժ կամ երկիր սրան ո՛չ խանդով և ո՛չ էլ ընդդիմությամբ կմոտենա:

Եվ հետո, եթե այս պայմանագիրը որոշակի նման խնդիրներ ենթադրեր, ապա դրա նախաստորագրման փուլում գոնե քաղաքական մոտիվներով բանտարկված անձանց հարցերը հրապարակ կբերվեին՝ որպես նախապայման:

Այսօր մարդիկ կան, որոնք, դատելով հենց միայն նրանց ներկայացված պաշտոնական պետական մեղադրանքներից, իրականում ոչ մի հանցագործություն չեն գործել, բայց շարունակում են բանտերում մնալ: Կարո Եղնուկյանի, Գևորգ Սաֆարյանի, Անդրիաս Ղուկասյանի օրինակները շատ խոսուն են:

Եթե այս համաձայնագիրը քաղաքական բարելավումների առարկայական հույս ներշնչելու պոտենցիալ ունենար՝ այսօր այդ մարդկանց կացությունն այլ կլիներ: Փոխարենը, օրինակ, Եղնուկյանի պարագայում ուղղակի անհերքելիորեն վտանգված է կալանավորի կյանքը: Եվ, այնուամենայնիվ, ոչինչ չի փոխվում:

Սրանք լավագույն օրինակներն են հասկանալու համար, որ Հայաստանը ոչ թե ժողովրդավարացման, այլ հակառակ ուղղությամբ է շարժվում:

 

– Մեր երկրի օլիգարխիան ինչպե՞ս կվերաբերվի դրան. ոտքերի տակից կարող է հողը փախչել, եթե երկրում ամրապնդվեն ժողովրդավարական ինստիտուտները:

– Հայաստանում օլիգարխիան իշխանության հետ սերտաճած է: Թեև օլիգարխ բառը բուն իմաստով հենց դա էլ նշանակում է: Իրապես ժողովրդավարական երկրներում օլիգարխներ չեն լինում: Լինում են միլիոնատերեր, միլիարդատերեր, բայց ոչ՝ օլիգարխներ:

Հայաստանում առկա է կլեպտոկրատիկ օլիգարխիայի կերպարանք ունեցող կառավարման մի մոդել, որտեղ քանի դեռ ողջ համակարգը՝ ներառյալ սահմանադրությունը, արմատապես փոխված չէ՝ չեն կարող օլիգարխներն իրենց մեծ առումով անհանգիստ զգալ:

Այս կամ այն օլիգարխը կարող է խաղից դուրս բերվել, կուլակաթափ արվել կամ էլ՝ բանտ ուղարկվել, բայց օլիգարխիկ համակարգը՝ որևէ պայմանագրի արդյունքում փլուզվել չի կարող: Չի՛ կարող՝ որովհետև ողջ կառավարման մեքենան հենց այդ հիմքերի վրա է դրված: Ցավոք՝ այդպիսին է այսօր իրականությունը:

 

Գոհար Սարդարյան