Ո՛չ թե տարիքային, այլ՝ գաղափարական սերնդափոխություն

«Փաստ» օրաթերթի հյուրն է հոգեբան Սամվել Խուդոյանը

 

– Պարոն Խուդոյան, մեր երկիրը Եվրամիության հետ ստորագրեց համաձայնագիր՝ նպատակ ունենալով մեզանում խորացնել ժողովրդավարական արժեքները: Մեր հասարակությունում ինչպե՞ս այն կընկալվի: Հե՞շտ կլինի նրա համար այս արժեքային համակարգից անցում կատարել մյուսին:

– Հասարակության մեջ նման որոշումներով չէ, որ կատարվում են փոփոխությունները: Ինչքան էլ մենք անդամագրվենք, ինչքան էլ փորձենք որոշումներ կայացնել, վերջնական արդյունքի համար ժամանակ է հարկավոր:

Եվ այս առումով Հայաստան–ԵՄ համաձայնագիրը ընդամենը փաստաթղթային քայլ է, որ արվել է մեր կողմից: Նման որոշումներով չէ, որ հանրությունը վերակառուցվում է, փոխվում է:

Ընդհանրապես, հասարակությունները դանդաղ են վերակառուցվում: Ճիշտ է, մենք եվրոպական արժեքների կրող ժողովուրդ ենք, եվրոպական ազգ ենք մեր էությամբ, բայց բոլոր դեպքերում այդքան հեշտությամբ չի լինի մեր ինտեգրումը և հեշտությամբ չենք յուրացնի նրանց արժեքները:

Ընդ որում, ասեմ, որ նրանց հասարակություններում էլ մեզ համար բավականին վիճելի հարցեր կան:

 

– Այդ դեպքում ի՞նչ է հարկավոր անել. ինչի՞ց սկսենք: Որպեսզի ժողովուրդը մոռանա իր կաշառատու վիճակները, օրենքները շրջանցելու իր սովորությունները և դառնա ենթակա օրենքին:

– Դա հասարակությունը չպետք է անի, այն պետք է արվի վերևից: Փորձը ցույց է տվել, որ եթե նման հարցերը վերևից չեն լուծվում, այն է՝ պատիժներ նրանց, ովքեր շրջանցել են օրենքը կամ պաշտոնական դիրքն օգտագործել են թալանի և անձնական հարստացման համար, ապա արդյունք չի լինում:

Հենց մեր հարևան երկրի՝ Վրաստանի օրինակը, երբ վերևից վերացվեցին կոռուպցիոն երևույթները, հասարակության մեջ եղած անարդարությունները: Էլ չեմ խոսում հայտնի Սինգապուրի մասին, թե ինչպես և ինչ ճանապարհով կարգ ու կանոն հաստատեցին երկրում և փաստացի վերափոխեցին իրենց հասարակությունը:

Թե չէ՝ ինչպե՞ս ներքևից փոխվի, երբ անընդհատ վերևից փող են ուզում: Փող են ուզում, որ աշխատանքի ընդունեն, որ դատարանում մեղմ պատիժ կիրառեն: Կամ ոստիկանությունը կաշառք է վերցնում ու բաց է թողնում հանցագործին: Գործարարից կաշառք են վերցնում, ու վերջինս հարկեր չի մուծում: Եվ այլն, և այլն:

Եթե վերևից այս ամենը չկանխվի, ապա ներքևներում ոչինչ անել չեն կարող:

 

– Իսկ դուք, որպես հոգեբան, դիտարկելով մեր իշխանավորների վարքագիծը, ի՞նչ եք կարծում, նրանք պատրա՞ստ են գնալ այդ փոփոխություններին:

– Նրանք այսօր ավելի պատրաստ են, քան երեկ էին պատրաստ: Բայց այնքան դանդաղ է այդ փոփոխությունն ընթանում, այնքան հանդուրժողականությունը դեռևս մեծ է կաշառքի ու թալանի նկատմամբ, այնքան քիչ է պայքարն այդ դրսևորումների դեմ, որ նման տեմպերով եթե գնա, ապա չգիտեմ՝ մի 20 տարի հետո Հայաստանը նման իրավիճակում որպես երկիր կգոյատևի՞, թե ոչ:

Բայց բոլոր դեպքերում արդեն ակնհայտորեն զգացվում է, որ փոփոխություններ կան: Որոշ ոլորտներում կաշառակերությունը համարյա բացակայում է, որոշ ոլորտներում մեղմվել են դրա դրսևորումները:

Սակայն այսքանով հանդերձ, մի իրավիճակ առկա է՝ ամենքն էլ գիտեն, ասենք, որ տվյալ մարդը թալանով է հարստացել, բայց պետական ոչ մի կառույց նրան չի ասում՝ աչքիդ վրա ունք կա:

 

– Շատերը հույսները կապում են նոր սերնդի հետ: Դուք նաև մանկավարժ եք և աշխատում եք երիտասարդների հետ: Ձեր դիտարկմամբ, երբ փաստորեն նոր սերունդը նաև ժառանգորդն է հին սերնդի դավանած արժեքային համակարգի, բնականաբար ապրել է «ինչ տեսել է, այն է վերցրել» սկզբունքով, կկարողանա՞ թոթափել իր վրայից այդ բեռը:

– Անշուշտ, նոր սերնդի մեջ էլ կա հետադիմական մտածելակերպ: Երիտասարդների մեջ կա մի շերտ, որն իր կյանքի ողջ իմաստը տեսնում է պաշտոնի, հարստացման ու թալանի մեջ: Վերջիններս էլ ընդգրկված են զանազան կուսակցությունների երիտթևերի կամ նման կառույցների մեջ:

Անշուշտ, եթե թույլ տանք, որ մեր երիտասարդության հենց այս շերտը գա իշխանության, ապա, բնականաբար, մեր հասարակության վերափոխման գործը շատ ավելի երկար կտևի:

Այնպես որ, սերնդափոխությունը չպետք է տեղի ունենա զուտ տարիքային առումով, այլ պետք է տեղի ունենա գաղափարական սերնդափոխություն: Որպեսզի իշխանության գա նա, ով ծառայում է ժողովրդին և աշխատում է ի շահ երկրի: Եվ ոչ թե նա, ով նստում է աթոռին ու սկսում մտածել, թե ինչպես անի, որ մեծացնի իր և իր մերձավորների բարեկեցությունը:

 

Գոհար Սարդարյան