Մեր շուկան կբացվի եվրոպացիների առջև, բայց նրանց շուկա մենք չենք կարող մտնել

Past.am-ը զրուցել է Հայ ազգային կոնգրեսի վարչության անդամ, տնտեսագետ Զոյա Թադևոսյանի հետ.

– Տիկին Թադևոսյան, մեկ տարուց ավելի է, ինչ մեր երկիրն ունեցավ նոր վարչապետ, նաև՝ մասամբ նոր կառավարություն: Դուք տեսնո՞ւմ եք այն արդյունքը, ինչը պետք է լիներ այս ժամանակահատվածում:

– Երբ վարչապետը նշանակվեց, ես այն ժամանակ ասացի, որ Սերժ Սարգսյանի միանձնյա իշխանության պարագայում որևէ վարչապետ, որևէ Ազգային Ժողով ու կառավարություն ոչինչ անել չեն կարող: Սա միանշանակ է, ու չի կարելի որևէ մեկի մեղքը փնտրել այս հարցում: Իշխանությունը մոնոպոլացված է Սերժ Սարգսյանի կողմից և ծառայում է Սերժ Սարգսյանին:

– Բայց նույն այդ մարդիկ ինչո՞ւ են խոստանում այլ բան: Այն դեպքում, երբ իրենք էլ պետք է իմանան, որ նման պարագայում ոչինչ անել հնարավոր չէ:

– Երբ գալիս էին իրենց պաշտոնները գրավելու, հավանաբար լավ չէին պատկերացնում, թե ինչի են հանդիպելու: Աշխատանքի ընթացքում արդեն տեսան, թե ինչն ինչոց է: Պատահական չէ, որ վերջին ժամանակներս ավելի զգուշավոր են խոստումների առումով:

Համենայն դեպս, պաշտոնը երևի քաղցր բան է, և մարդիկ, աթոռը զբաղեցնելիս, մտածում են, որ հրաշքներ կարող են գործել: Եվ երբ հանդիպում են կարծր իրականությանը, եթե սթափվում են՝ լավ է, իսկ եթե չեն սթափվում, ուրեմն ռոմանտիկ են:

– Բավականին բարեփոխումների մասին խոսեցին, նաև շատ ոլորտներում իրականություն դարձրեցին դրանք: Տեղի՞ն փոփոխություններ էին. մատը դրվե՞ց մեր տնտեսության ցավոտ կետերի վրա:

– Իհարկե, ոչ: Մեր տնտեսության պրոբլեմը կառավարության կառուցվածքի կամ աշխատանքային ոճի մեջ չէ: Այնպես որ, եղած փոփոխությունները չէին կարող շոշափելի արդյունք տալ և ազդեցություն ունենալ սոցիալական և տնտեսական կյանքի վրա:

Այնպիսի փոփոխություններ պետք է լինեին, որոնք կնվազեցնեին կամ կդադարեցնեին արտագաղթը: Ինձ համար դա կլիներ ձեռքբերումը: Որովհետև պետության մեջ ամենակարևոր դերակատարությունն ունի մարդը: Եթե մարդը փախչում է իր բնօրրանից, կնշանակի նա այնտեղ ապրելու հեռանկար չի տեսնում:

Իսկ մնացած տեխնիկական բնույթի փոփոխություններն իրենցից արժեք չեն ներկայացնում, ու ես կարծում եմ, որ դա հասկանում են նաև իրենք՝ կառավարության անդամները:

Տեսեք՝ աշխատատեղերի կրճատումը դարձել է զանգվածային: Եկող տարի բուհերում, ընդհանրապես՝ կրթության ոլորտում, կրկին սպասվում են կրճատումներ: Ինչո՞ւ. պատճառն այն է, որ եղած ներուժն ավելին է, քան սովորողների թիվն է: Իսկ ո՞ւր են այդ սովորողները. նրանք արտագաղթել են:

– Իսկ ԵՏՄ–ի հնարավորությունները մենք կարողացա՞նք ճիշտ օգտագործել: Արդյունքների վերաբերյալ ներկայացվող ցուցանիշները ռեա՞լ են ձեզ համար:

– Ես ինքս միջազգային տնտեսագիտության մասնագետ եմ ու իմ մասնագիտական տեսանկյունից եմ այդ կառույցին նայում: ԵՏՄ–ին անդամակցումը ես չեմ դիտարկում որպես հնարավորություն երկրի տնտեսության զարգացման համար: ԵՏՄ անդամակցող մյուս երկրներն էլ այդ համագործակցությունից չեն շահել:

ԵՏՄ–ն հապճեպ ստեղծված տարածաշրջանային տնտեսական խմբավորում է, որտեղ հաշվի չի առնված երկրների տնտեսական զարգացման մակարդակը: Իսկ նման համագործակցությունը լինում է արդյունավետ, երբ մասնակից երկրները տնտեսապես զարգացած են, ունեն մասնագիտացման բարձր մակարդակ , հետևաբար՝ ասելիք ունեն միմյանց:

Այնպես որ, հումք արտահանող հինգ երկրների համագործակցությունը չէր կարող արդյունավետ լինել: Եվ նման սպասումներ ես երբեք չեմ ունեցել:

– Եթե ստորագրվի ԵՄ–Հայաստան համաձայնագիրը, մեր տնտեսությունը կկարողանա՞ շնչել, թթվածին կհասնի՞ նրան:

– Մինչև որևէ պետության կամ որևէ համագործակցության հետ հույս կապելը, պետք է մենք մեր ներքին հարցերը կարգավորենք: Երբ քո ընտանիքը գտնվում է չքավորության մեջ, ապա հարևանի հետ լավ կամ վատ լինելն ի՞նչ է տալիս քեզ: Հարևանը մի կտոր, ասենք, հաց է տալիս, և այդ օրը քեզ փրկում է սովից, բայց հո միշտ քեզ հաց չի՞ տալու, որ գոյությունդ պահես:

Մանավանդ՝ Եվրամիության հետ կնքվելիք Համապարփակ և համակողմանի համաձայնագիրը: Այն ընդամենը կանոնների ժողովածու է, ընդամենը՝ բարի ցանկությունների ժողովածու:

Եվրամիության հետ վաղուց ենք համագործակցում: Գուցե ժամանակին ավելի ակտիվ ենք համագործակցել, քան հիմա: Այնպես որ, ի՞նչ է փոխվելու մեր կյանքում համաձայնագրի ստորագրումից: Կարող եմ ասել՝ ոչի՛նչ: «Բարելավել», «աջակցել», «մեծացնել» բառերը որևէ բան չեն կարող տալ:

Անգամ ազատ առևտրի առումով համագործակցությունը կամ որ նույնն է՝ ազատ առևտրային համաձայնագրի կնքման առումով կրկին կասկածելի է արդյունքը: Մեր շուկան կբացվի նրանց առջև, բայց իրենց շուկա մենք չենք կարող մտնել: Որովհետև մեր ապրանքները բարձրորակ չեն, չեն համապատասխանում եվրոպական ստանդարտներին, կպահանջվեն նաև տարբեր տեսակի սերտիֆիկատներ և այլն, և այլն:

Գոհար Սարդարյան