Թանգարանում պահվող իրերի ողջ ցանկը լրատվամիջոցին տրամադրելու պահանջն աբսուրդ է

Այս տարի Ինֆորմացիայի ազատության կենտրոնը «Ոսկե բանալի, ժանգոտ կողպեք» ամենամյա մրցանակաբաշխության ժամանակ «ժանգոտ կողպեքին» արժանացրեց Հայաստանի պատմության պետական թանգարանին: Նման մրցանակի արժանանալու շարժառիթն այն էր, որ «Ասպարեզ» ակումբի ընկալմամբ, իբրև թանգարանի տնօրինությունը խախտել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի պահանջը և ակումբի հարցմանն ի պատասխան, հրաժարվել է Հայաստանի պատմության թանգարանում պահվող բոլոր նմուշների ցանկն ու տվյալ ժամանակահատվածի դրությամբ թանգարանային նմուշների գտնվելու վայրի մասին տեղեկություն տրամադրել:

Թանգարանի տնօրենը, հարցմանն ի պատասխան, պարզաբանում է ներկայացրել, որում մասնավորապես ասված է՝ «…Ելնելով թանգարանում գործող ներքին կանոնակարգից՝ հավելյալ ամբողջական տեղեկություն իրավասու չենք ներկայացնել: Ձեզ հետաքրքրող որևէ նմուշի մասին տեղեկույթ պատրաստ ենք տրամադրել՝ Ձեր դիմումի դեպքում, որտեղ նշված լինի նմուշի անվանումը և տեղեկույթ ստանալու նպատակը»:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ին կից թանգարանների միջազգային ԻԿՈՄ–ի Հայաստանի ազգային կոմիտեի տնօրեն Մարինե Հարոյանը Past.am-ի հետ զրույցում անդրադառնալով այս ամենին նշեց, որ այսօր աշխարհում գործող բոլոր թանգարանները շահագրգռված են, որ ֆոնդերում պահվող թանգարանային նմուշները թվայնացվեն և հրապարակվեն իրենց կայքերում: Եվ այն անձինք, ովքեր հետաքրքված են թանգարաններում պահվող նմուշներով, կարող են ցանկալի տեղեկությանը ծանոթանալ օն–լայն հարթակներից: Այսինքն, այսօր արդեն թանգարանները բացել են երբեմնի փակ սահմանները և իրենք են շահագրգռված հանրությանը ներկայացնել իրենց ֆոնդերը:

«Այսօր երևի չգտնեք որևէ թանգարան, որն իր կայքը չունենա և որտեղ հանրությանը հնարավորինս մատչելի տեղեկություն ներկայացված չլինի: Բացի այդ, թանգարանային նմուշներին ավելի մոտիկից ծանոթանալու կարգ կա: Եվ եթե որևէ մեկին, այդ թվում նաև լրագրողներին հետաքրքրում է ինչ–որ տեղեկություն, պետք է գնա թանգարան, դիմում գրի և թույլտվություն ստանա ֆոնդային այս կամ այն բազայից օգտվելու համար: Թանգարաններում կան քարտարաններ, կա մայր մատյան, կան բաժնի մատյաններ, որից մարդիկ կարող են անարգել օգտվել: Ներկայում նաև նույն այդ քարտարանների էլեկտրոնային տարբերակներն են մշակվում, որոնք նույնպես կամաց–կամաց տեղադրվում են կայքերում: Այսինքն, ում ինչ հետաքրքրում է, կարող է այդ բազաներից փնտրել և գտնել: Բայց եթե մի պահ ես ինձ դնեմ Պատմության թանգարանի տնօրենի տեղը և լրագրողն ինձ զանգահարի ու խնդրի թանգարանային առարկաների ցանկերն իրեն ներկայացնել, անկեղծ ասած ես չեմ հասկանա, թե լրագրողն ինձնից ինչ է ուզում: Ես նրան կառաջարկեմ, որ եթե լրագրողը ցանկություն ունի ծանոթանալ որևէ նմուշի հետ, խնդիր չկա: Ինչի՞ մասին է խոսքը: Եթե որևէ թանգարանային նյութ հետաքրքրում է որևէ մեկին, ապա գործող կարգի համաձայն, կարող է գնալ ցանկացած թանգարան, դիմում գրել և սպասարկվել: Եվ դա վերաբերում է բոլորին, անկախ մասնագիտությունից»,– ասաց Մ. Հարոյանը:

Խոսելով հարցի՝ ազգային անվտանգության տեսանկյունից դիտարկելու մասին, թանգարանագիտության փորձագետը նշեց, որ դա արդեն պետական խնդիր է և պետական մակարդակով է որոշում, թե տվյալ պահին որ նմուշների մասին կարելի է տեղեկություն տրամադրել, որի մասին՝ ոչ: Այսինքն, մասնագետի խոսքով, միայն թանգարանը չի որոշում, ինչպես շատ արխիվային փաստաթղթերի դեպքում է: Կա վաղեմության ժամկետ, որի լրանալուց հետո միայն որոշ տեղեկություններ կարող են հրապարակվել: Ինչ վերաբերում է մնացած ողջ տեղեկատվությանը, ապա այն բաց է և Մ. Հարոյանը զարմանում է և նշում, որ եթե այս մանրամասներին ծանոթ լինեին լրագրողները, ապա մամուլի ակումբ–թանգարան կոնֆլիկտն ընդհանրապես չէր ծագի:

«Ինձ թվում է, որ ժուռնալիստը չի հասկացել, թե ինչպես պետք է հարցը ձևակերպի: Դրանից էլ ծագել է խնդիրը: Ինչ վերաբերում է թանգարանին հարցում անելուն, այն պահանջով, որ թանգարանում պահվող ողջ իրերի ցանկը տրամադրվի լրատվամիջոցին, ապա դա աբսուրդ է, այն էլ այն դեպքում, երբ ներկայում ֆոնդերում պահվող բոլոր իրերը թվայնացվում և հրապարակվում են»,– ասաց Մ. Հարոյանը:

Նա նաև տեղեկացրեց, որ թանգարաններում կան թանգարանային իրեր, որոնք իրենցից շատ մեծ արժեք են ներկայացնում: Այդպիսի իրերն արգելվում է երկրից դուրս հանել, բայց այդ իրերի մասին նույնպես լրագրողներն իրավունք ունեն տեղեկություն ստանալու:

«Որևէ լրագրողի ո՞վ է արգելել հրապարակել, թե, օրինակ, Պատմության թանգարանում ինչ գանձեր են պահվում: Մեկը գնացել և փորձել է հոդված գրել այդ մասին և իրեն արգելե՞լ են: Ինչ վերաբերում է թանգարանների մատյաններում զետեղված տեղեկությունը հրապարակելուն, ապա դա, նորից եմ կրկնում աբսուրդ է, քանի որ նման ծավալի ինֆորմացիա հրապարակել պարզապես հնարավոր չէ»,– ասաց Մ. Հարոյանը:

 Արմինե Գրիգորյան