Իդլիբը՝ նոր զարգացումների հորձանուտում

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ 26 Հուլիս, 2017 18:06

Սիրիայի հյուսիսում տեղակայված և Թուրքիային սահմանակից Իդլիբ նահանգը միակն է Սիրիայում, որն ամբողջությամբ, համանուն մարզկենտրոնով հանդերձ, տարիներ շարունակ գտնվել է ահաբեկչական խմբավորումների, իսկ իրականում՝ Ալ–Քաիդայի վերահսկողության ներքո: Եվ քանի որ ինչ–որ պահից սկսած՝ տարածքը շրջափակվեց հիմնականում արդեն Ասադի կողմից վերահսկվող Հալեպ, Համ և Լաթակիա նահանգներով, գրոհայինները Թուրքիայի հետ սահմանային անցակետերն էին օգտագործում իրենց ֆինանսական, ռազմական և մարդկային ռեսուրսները համալրելու համար: Պաշտոնական Դամասկոսի համար, այսինքն, երկրի այս հատվածը բացարձակ անհասանելի է եղել, և հենց այդ պատճառով էր կառավարությունը պնդում, թե ամենամեծ ցանկության դեպքում անգամ նախագահ Ասադը չէր կարող Իդլիբի Խան–Շեյխուն քաղաքում քիմիական գրոհ կազմակերպել սեփական քաղաքացիների նկատմամբ: Բայց քանի որ հանրային կարծիքը շատ հաճախ հավատում է իրեն վարպետորեն մատուցված նյութին, մինչև այս պահն էլ Ասադի քիմիական հարձակման հեքիաթը շարունակվում է լայնորեն տիրաժավորվել, ինչը, սակայն, այս պահին Իդլիբին անդրադառնալու ամենակարևոր առիթը չէ:

Բանն այն է, որ Հայաթ Թահրիր աշ–Շամ արմատական խմբավորումը շաբաթվա սկզբում գրոհել է տեղի մյուս խմբավորումների, այդ թվում՝ երբեմնի հիմնական գործընկեր Ահրար աշ–Շամի վրա, ամբողջ նահանգում կատարյալ վերահսկողություն է սահմանել և հասնելով թուրքական սահմանին՝ այստեղ տեղակայված պահեստներից մեծ քանակությամբ թուրք–ամերիկյան արտադրության զենք ու զինամթերք է առգրավել: Իրավիճակ, որի այսօրինակ հանգուցալուծման վերաբերյալ փորձագետները դեռ ամիսներ առաջ էին հնարավոր համարել:

Խնդիրն այն է, որ ԴԱԻՇ–ից սերված, բայց Սիրիայում նրանից անջատված և Ալ–Քաիդային հավատարմության երդում տված Ջեբհաթ ան–Նուսրայի գրոհայինները, որ սկսեցին իրենց Ջեբհաթ Ֆաթհ աշ–Շամ կոչել, սրանից դեռ մեկ տարի առաջ էին մնացած խմբավորումներին մեղադրում չափավորության, Աստանայի և Ժնևի խաղաղասիրական նպատակներին հավատարմություն ցուցաբերելու, ջիհադի գաղափարներին դավաճանելու մեջ: Եվ որպեսզի ընդգծեն իրենց եզակիությունն ու արմատականությունը՝ սրանք հերթական անգամ վերաֆորմատավորվեցին Հայաթ Թահրիր աշ–Շամի (ժողովրդի և քաղաքագետների շրջանում սրանց Սևեր են կոչում), իրենց մեջ ներառելով տեղի բոլոր խիստ արմատական/սալաֆիտական տարրերին: Այդ ժամանակ մոտ չորս տասնյակ տարբեր մանր խմբավորումներ սարսափահար միացան, իբր, չափավոր Ահրար աշ–Շամին (սրանց էլ Կանաչներ են կոչում և ավելի հակված են Մահմեդական եղբայրներին), որի ետևում, ըստ որոշ տեղեկությունների, Քուվեյթը, Քաթարը և Թուրքիան են կանգնած: Եվ հատկապես վերջին շրջանում թշնամություն այնքան խորացավ այս երկուսի միջև, որ սրանք սկսեցին միմայանց ավելի շատ ատել, քան՝ Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ–Ասադին:

Բայց ինչո՞ւ Հայաթ Թահրիր աշ–Շամը հենց հիմա որոշեց գնալ այդ քայլին: Սա կարևոր հարց է, որովհետև միայն դրանից հետո կարելի է հասկանալ, թե իրադարձություններն ինչ կերպ կարող են զարգանալ Իդլիբում: Եվ հարկ է նշել, որ խնդիրն անլուծելի հանելուկների շարքից չէ: Համենայն դեպս, դժվար չէ կռահել, որ իդլիբյան զարգացումները համընկան այն լուրերի հետ, թե՝ Անկարան ու Մոսկվան պատրաստվում են պայմանավորվել Իդլիբ համատեղ զորք մտցնելու հարցի շուրջ՝ ապառազմականացման ռեժիմը վերահսկելու նպատակով և դրա համար կամենում են կանաչների հետ համաձայնության գալ, ինչը, փաստորեն, կանխվեց Հայաթ Թահրիր աշ–Շամի կողմից: Եվ ստացվեց, որ տասնյակ հազարավոր անդամներ ունեցող Ահրար աշ–Շամը, որն արդեն նույնիսկ ռուսների կողմից էր համարվում չափավոր ընդդիմություն, փաստորեն, այլևս գոյություն չունի որպես կուռ կառույց:

Խնդիրը, սակայն, այն է, որ այն, ինչ հաղթանակ է այսօր թվում, վաղը կարող է անեծք դառնալ Սիրիայի ամենաարմատական խմբավորման համար: Եվ եթե նույնիսկ ուրիշները ծանրութեթև անեն, Սիրիայի բանակն ու Ռուսաստանը հաստատ չեն հապաղի սրանց պատժելու համար: Մանավանդ, որ՝ օգտագործելով խմբավորման վերջին դաժան գործողությունները, նրանք կարող են լեգիտիմ պատճառ ունենալ Թահրիր աշ–Շամին հողին հավասարեցնելու համար: Հայաթ Թահրիր աշ–Շամի ջիհադիստների հետ, այսինքն, այլևս ոչ ոք չի պայմանավորվի: Այդ թվում՝ ԱՄՆ–ն: Եվ, հուսանք, մորուքավոր գազաններին չեզոքացնելուց հետո այստեղ շատ արագ Սիրիայի կառավարական բանակը վերահսկողություն կսահմանի: